Phát hiện sớm ung thư bằng kỹ thuật chụp PET/CT

Thứ năm - 10/08/2017 10:42
Ung thư là căn bệnh rất nguy hiểm với tỷ lệ gây tử vong cao.
Ở Việt Nam ước tính mỗi năm có khoảng 200.000 trường hợp mới mắc và khoảng 115.000 trường hợp tử vong. Tuy nhiên, ung thư không phải là căn bệnh vô phương cứu chữa, 1/3 bệnh ung thư là có thể phòng ngừa, 1/3 có thể chữa khỏi khi được chẩn đoán sớm và 1/3 bệnh nhân ung thư còn lại có chất lượng cuộc sống tốt hơn nếu được chăm sóc bổ trợ.
 
Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh thông thường như (CT, MRI, X-quang, siêu âm…) không thể phát hiện sớm các tế bào ung thư hoặc các tổn thương khi bệnh còn ở giai đoạn sớm (giai đoạn phân tử, tế bào…) nên hầu hết bệnh nhân ung thư đều được phát hiện ở giai đoạn muộn dẫn đến hiệu quả điều trị không cao.
 
Phát hiện sớm tế bào ung thư giúp bác sĩ có những phương pháp điều trị tối ưu để chữa khỏi hoặc kéo dài cuộc sống cho bệnh nhân.
 
Trong các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện nay, hệ thống chụp PET/CT là thiết bị có khả năng phát hiện sớm tế bào ung thư và tổn thương trong cơ thể ở giai đoạn tế bào và phân tử (giai đoạn sớm nhất). Bên cạnh đó, PET/CT còn có khả năng phân loại u lành hay ác tính, đánh giá tình trạng các cơ quan trong cơ thể.
 
Giới thiệu hệ thống PET/CT
 
Máy PET/CT (Positron Emission Tomography - Computed Tomography) là một hệ thống kết hợp giữa máy PET (Positron Emission Tomography: Máy chụp cắt lớp bằng bức xạ Positron) và máy chụp cắt lớp vi tính (CT-Scanner: Computed Tomography). Đó không chỉ là sự kết hợp về nguyên tắc vật lý, nguyên tắc hoạt động, PET/CT cũng là sự kết hợp giữa hình ảnh chức năng, chuyển hoá ở mức độ tế bào, mức độ phân tử, giúp chẩn đoán sớm, đặc hiệu của PET với hình ảnh cấu trúc giải phẫu rõ nét của các cơ quan, định vị chính xác của CT. Do vậy PET/CT có khả năng phát hiện tổn thương và các biến đổi bất thường trong cơ thể ở những giai đoạn rất sớm - mức độ phân tử - đặc biệt là sự hình thành, phát triển và di căn của các khối u. Các kết quả ghi bằng máy PET/CT góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị ung thư, đặc biệt là đánh giá được đáp ứng của bệnh sau mỗi đợt điều trị, giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ tối ưu đảm bảo hiệu quả điều trị cao nhất cho bệnh nhân.
 
Máy PET/CT là một trong những thiết bị chẩn đoán hình ảnh sử dụng kỹ thuật Y học hạt nhân (YHHN) hiện đại nhất hiện nay. Bệnh nhân được uống hoặc tiêm một liều dược chất phóng xạ (DCPX) tập trung đặc hiệu vào tổ chức cần ghi hình. Sau khi nhận liều một thời gian nhất định đủ để cho DCPX tập trung và phân bố vào tổ chức bệnh lý, bệnh nhân được đưa vào máy để chụp đồng thời xạ hình PET và chụp cắt lớp CT.        
 
Đúng như tên gọi PET/CT, máy PET/CT gồm 02 hệ thống thu nhận và tạo ảnh của PET và CT. Trước hết bệnh nhân được chụp bằng hệ thống CT đa dãy, sau đó được chụp với hệ thống PET trên cùng một giường và hệ trục tọa độ. Máy tính sẽ kết hợp lồng ghép hình ảnh PET và hình ảnh CT ghi nhận được và cho ta hình ảnh PET/CT.
 
Về mặt ứng dụng lâm sàng, ảnh CT cung cấp hình ảnh cấu trúc giải phẫu rõ nét của các cơ quan cần chụp (Structure Image) nhưng không đánh giá được hoạt động chức năng và trạng thái của các cơ quan. Khác với CT, ảnh PET là hình chức năng (Functional Image) cho phép đánh giá trạng thái hoạt động chức năng và quá trình biến đổi chất của cơ quan cần chụp. Nếu là hai ảnh riêng rẽ, bệnh nhân phải trải qua hai lần chụp, chi phí tốn kém đồng thời khả năng chẩn đoán và đánh giá tình trạng bệnh lý không cao. Nhưng, nếu hai ảnh này được chụp và lồng ghép, kết hợp ngay lập tức và ngay tại vùng quan tâm thì hình ảnh nhận được rất rõ nét và chính xác. Hình ảnh nhận được cho thấy đồng thời cấu trúc giải phẫu và hình ảnh chức năng cơ quan cần thăm khám. Với hình ảnh PET/CT, thầy thuốc dễ dàng và nhanh chóng đưa ra kết quả chẩn đoán tình trạng bệnh lý của người bệnh.
ảnh 1

Về hoạt động, chức năng chụp PET cũng giống như CT, chỉ khác là với CT, chùm photon được tạo ra từ bên ngoài bằng bóng phát tia X, xuyên qua cơ thể và được ghi nhận ở detector phía đối diện nguồn tia X. Còn với PET, chùm bức xạ được phát ra từ bên trong cơ thể người bệnh do phân rã đồng vị phóng xạ (ĐVPX) được đưa vào bên trong cơ thể bệnh nhân bằng đường uống hoặc tiêm. Cơ quan cần thăm khám và chùm bức xạ phát ra được ghi nhận đồng thời bởi hệ thống các detector bao quanh người bệnh. Các dược chất phóng xạ được sử dụng với một lượng vừa đủ sẽ tập trung về các cơ quan cần ghi hình tuân theo các đặc điểm sinh lý và bệnh lý của nó nên hình ảnh thu được cho ta thông tin về chức năng (Functional image) cơ quan muốn thăm khám.
Phương pháp này giúp phát hiện các thay đổi bệnh học nhỏ nhất ở mức độ phân tử và sự kết hợp với hình ảnh giải phẫu qua chụp CT sẽ tái tạo hoàn hảo và rõ nét hình ảnh tổn thương trong cơ thể bệnh nhân. PET/CT cho phép đánh giá cấu trúc, chức năng các bộ phận trong cơ thể, chuyển hoá tế bào và là hình ảnh 3 chiều không gian. Với PET/CT, bệnh nhân có thể được thực hiện mọi chẩn đoán với độ chính xác cao nhất và qua đó đánh giá đúng tình trạng bệnh tật để đề ra phương án điều trị tốt nhất.
 
ảnh 2
 
ảnh 3

ng dụng lâm sàng của kỹ thuật chụp hình bằng máy PET/CT trong chuyên ngành ung bướu
 
Chụp PET/CT là phép ghi nhận hình ảnh chức năng bằng kỹ thuật y học hạt nhân (PET) kết hợp với chụp hình cấu trúc bằng CT. PET/CT cung cấp các thông tin chẩn đoán mà các phương pháp chụp hình khác (CT, MRI…) không thể có được. Thông tin chẩn đoán bệnh ở mức độ phân tử sử dụng để đánh giá quá trình sống bao gồm chuyển hoá tế bào, lưu thông tuần hoàn, tưới máu, mức độ gắn kết các thụ thể (receptor-ligand) nhờ vậy có thể phân biệt được tình trạng bình thường hay bất thường trong cơ thể người bệnh. Hình ảnh PET cho phép đánh giá các thay đổi sinh lý, hoá học liên quan đến chuyển hóa xảy ra sớm hơn rất nhiều trước khi có những thay đổi về cấu trúc đến mức có thể phát hiện được bằng các kỹ thuật chụp hình khác như CT, MRI…Với những ưu thế vượt trội trên, PET/CT được chỉ định rộng rãi trong chẩn đoán các bệnh về ung bướu:
 
- Trong chuyên ngành ung bướu, PET/CT giúp phát hiện tế bào ung thư ở những giai đoạn rất sớm ngay khi mới chỉ có sự rối loạn nhỏ nhất của tế bào, tầm soát phát hiện sớm ung thư, đánh giá giai đoạn bệnh, đánh giá đáp ứng của một hoặc nhiều phương pháp điều trị và phát hiện di căn, mức độ lan tràn của ung thư.
 
- Chẩn đoán sớm ung thư khi chưa có biểu hiện lâm sàng, là yếu tố quyết định thành công việc điều trị ung thư, kéo dài cuộc sống và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân.
 
- Phân biệt mô sẹo xơ sau điều trị hay tổn thương ung thư còn sót, mô tái phát sau điều trị phẫu thuật, tia xạ, hoá chất.
 
- Đánh giá chính xác tổn thương giúp lập kế hoạch điều trị xạ trị đạt kết quả tối ưu.
 
- Chụp PET/CT đặc biệt hiệu quả trong đánh giá kết quả điều trị, sau một vài đợt điều trị hóa chất, điều trị đích hoặc tia xạ, bệnh nhân được chỉ định chụp PET/CT để kiểm tra tình trạng khối u và diễn biến trên toàn cơ thể. Căn cứ vào kết quả này, thầy thuốc có thể tiên lượng và điều chỉnh hoặc thay đổi phương pháp điều trị để đạt được kết quả tốt nhất. Không những tránh mất thời gian hữu ích và kinh tế do điều trị thuốc hay phương pháp điều trị không hiệu quả mà còn tránh tác dụng phụ đôi khi nguy hiểm đến tính mạng do điều trị chưa đúng mang lại.
 
  Độ nhậy Độ đặc hiệu Độ chính xác
Tái phát tại chỗ 88 100 92
Hạch lympho 95 67 91
Ung thư xương 100 83 93
Unh thư phổi 100 85 100
Ung thư gan 100 87 100
Tổng cộng 96% 84.4% 93%
 
Giá trị chẩn đoán của PEC/CT trong một số bệnh ung thư
 
 
Ghi hình khối u bằng PET có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn nhiều so với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác, đặc biệt là khả năng phát hiện các khối u ở giai đoạn rất sớm khi mà các ph­ương pháp chẩn đoán khác chư­a phát hiện thấy. Hình ảnh thu đ­ược sẽ là hình ảnh các tổ chức ung th­ư đặc hiệu ở giai đoạn rất sớm, thậm chí ngay khi các tế bào ung th­ư đang ở giai đoạn rối loạn chuyển hoá, cũng đã có thể phát hiện được chúng. Điều này khác biệt so với chụp hình bằng CT, MRI... là tổ chức ung thư­ phải có kích thước đủ lớn và cấu trúc cơ quan đã bị phá huỷ thì các thiết bị này mới phát hiện được. Do đó ghi hình PET/CT giúp chẩn đoán sớm ung thư, phân loại giai đoạn ung th­ư, phát hiện và đánh giá tái phát, di căn, đánh giá hiệu quả và mức độ đáp ứng của các ph­ương pháp điều trị, giúp đ­ề ra hoặc thay đổi các quyết định điều trị hợp lý,  chính xác nhất sau khi đ­ược làm PET. Các kết quả nghiên cứu cho thấy 89-96% bệnh nhân có đ­ược các quyết định phương pháp điều trị đúng, 45-60% bệnh nhân đã được thay đổi phương pháp điều trị sau khi chụp PET/CT.
 
Có thể nói PET/CT đã, đang và sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhiều trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Đây là lựa chọn tối ưu cho các bác sĩ và bệnh nhân trong chẩn đoán và điều trị bệnh ung thư.
 
Hiện tại, bệnh viện Ung Bướu Hà Nội đã đưa vào sử dụng hệ thống máy chụp PET/CT do hãng GE Healthcare Hoa Kỳ sản xuất, lắp đặt - một trong những nhà sản xuất thiết bị chẩn đoán hình ảnh tốt nhất thế giới hiện nay. Hệ thống sẽ góp phần quan trọng trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh của nước ta, đặc biệt là trong lĩnh vực chẩn đoán sớm ung thư và điều trị bệnh nhân. Với hệ thống này, bệnh nhân không phải ra nước ngoài để chụp chẩn đoán như trước đây, tiết kiệm chi phí đồng thời nâng cao chất lượng chẩn đoán điều trị.
 
Như vậy, bệnh viện Ung Bướu Hà Nội đã được trang bị đầy đủ, hoàn thiện các thiết bị chẩn đoán và điều trị ung thư; hứa hẹn nâng cao chất lượng chăm sóc, điều trị, mở ra nhiều cơ hội tốt hơn cho bệnh nhân...
 
PGS.TS. Trần Đăng Khoa
Giám đốc Bệnh viện ung bướu Hà Nội

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá website này như thế nào?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập63
  • Máy chủ tìm kiếm26
  • Khách viếng thăm37
  • Hôm nay8,580
  • Tháng hiện tại112,152
  • Tổng lượt truy cập1,824,002
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây