Đánh giá hiệu quả diệt muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue bằng kỹ thuật phun mù nóng hóa chất diệt côn trùng ở thực địa tại Hà Nội, năm 2016 – 2017

Thứ bảy - 24/02/2018 22:02
Phun mù nóng là biện pháp đã và đang được áp dụng trong phòng chống, kiểm soát véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD), mới được đưa vào sử dụng tại một số nước trên thế giới, cũng như một số địa phương ở nước ta hiện nay. Việc đánh giá hiệu quả của kỹ thuật này là vô cùng quan trọng nhằm đánh giá hiệu lực diệt muỗi, sự chấp nhận của cộng đồng đối với phun mù nóng trong việc phòng chống SXHD.
20170830 ha noi can lam gi de giam manh dich sot xuat huyet 1
Máy phun mù nóng đã được sử dụng để dập dịch sốt xuất huyết trong năm 2017.
 
SXHD là bệnh nhiễm vi rút Dengue cấp tính do muỗi truyền bệnh, bệnh lưu hành trên 100 nước thuộc các khu vực có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, có khoảng 2,5 tỷ người sống trong vùng nguy cơ. Đại dịch SXHD bắt đầu từ những năm cuối thế kỷ 20 với số mắc hàng năm khoảng 100 triệu trường hợp mắc Sốt Dengue, 500.000 trường hợp SXHD cần nhập viện, trong đó có khoảng 20.000 ca tử vong, chi phí ước tính cho một trường hợp cấp cứu và nhập viện khoảng 514 – 1394 USD. SXHD là mối đe dọa lớn đến sức khỏe, là gánh nặng cho cả hệ thống y tế và nền kinh tế ở hầu hết các quốc gia nhiệt đới. So với tình hình cách đây 50 năm, tỷ lệ mắc SXHD trên toàn thế giới tăng 30 lần. Ngày nay, SXHD được cho là quan trọng nhất trong các bệnh do muỗi truyền trên thế giới. Ở Việt Nam, những năm gần đây số ca mắc và chết do SXHD có xu hướng tăng lên và là một trong 10 bệnh truyền nhiễm có số mắc và chết cao nhất trong 26 bệnh truyền nhiễm gây dịch.
 
Tại Hà Nội, một trong những thành phố trọng điểm về SXHD của miền Bắc, chỉ sau 6 năm số ca mắc SXHD/100.000 dân ở Hà Nội tăng hơn 3 lần (2003 mắc 17,46 và 2008 là 64,04/100.000 dân), đặc biệt năm 2009 dịch SXH bùng phát, phân bố trên diện rộng tại 29/29 quận huyện; 521/577 xã/phường với 16.090 ca mắc, tỷ lệ mắc là 247 ca/100.000 dân, 4 ca tử vong; năm 2015 ghi nhận 15.377 ca mắc, tỷ lệ mắc là 210 ca/100.000 dân, không có trường hợp tử vong.
 
Để phòng chống SXHD, diệt muỗi truyền bệnh vẫn là biện pháp chủ yếu kết hợp với vệ sinh môi trường diệt loăng quăng, bọ gậy. Việc sử dụng hóa chất diệt véc tơ gây bệnh vẫn là lựa chọn ưu tiên khi có dịch xảy ra, phun hóa chất dạng phun ULV để diệt tức thời muỗi Aedes aegypti truyền bệnh SXHD đã được ứng dụng rộng rãi và hiệu quả. Tuy nhiên, do những yếu tố tác động khác nhau như sự biến đổi khí hậu, sử dụng hóa chất rộng rãi trong nông nghiệp, y tế, đô thị hóa mạnh mẽ, có thể tác động đến tập tính của muỗi truyền bệnh, làm cho việc diệt muỗi ngày càng khó khăn. Phun mù nóng là biện pháp đã và đang được áp dụng cho việc phòng chống muỗi truyền bệnh SXH mang lại hiệu quả rõ rệt.
 
Khu vực can thiệp bằng kỹ thuật phun mù nóng gồm có xóm Hoa Xá (khu vực can thiệp phun mù nóng) và xóm Ma Cả (đối chứng) thuộc xã Tân Triều, huyện Thanh Trì. Sử dụng máy phun mù nóng Swingfog SN50, đầu vòi phun 1.0, hóa chất Hantox 200 (chứa Deltamethrin 3% và Piperonyl Butoxide 3%. Việc đánh giá hiệu quả thông qua giám sát chặt chẽ chỉ số côn trùng trước can thiệp, sau can thiệp 1 ngày, 2 ngày và 6 ngày. Trước can thiệp, chỉ số mật độ (CSMĐ) muỗi Aedes aegypti là rất cao (0,66 con/nhà); sau can thiệp 24 giờ và 48 giờ, CSMĐ giảm đáng kể, trung bình khác biệt là 0,54 và 0,51, hiệu quả đạt là 82% và 77,3%. Tuy nhiên tại thời điểm sau can thiệp 6 ngày thì CSMĐ tăng lên 0,51 con/nhà, trùng bình khác biệt giảm xuống còn 0,15 và chỉ số hiệu quả chỉ còn 22,7%, không còn sự khác biệt so với trước can thiệp. Tại nhóm chứng, sau 24 giờ, 48 giờ và 6 ngày trung bình khác biệt về CSMĐ là rất thấp (0,02 – 0,08) và không có sự khác biệt. Về chỉ số nhà có muỗi Aedes, tại nhóm trước can thiệp là rất cao (23,9%); sau 24 giờ và 48 giờ chỉ số nhà có muỗi giảm đáng kể, trung bình khác biệt là 18,5 và 15,2, hiệu quả đạt là 77,4% và 63,6%. Tuy nhiên tại thời điểm sau can thiệp 6 ngày không còn sự khác biệt so với trước can thiệp. Tại nhóm chứng, sau 24 giờ, 48 giờ và 6 ngày trung bình khác về chỉ số nhà có muỗi là rất thấp (-4 đến 2) và không có sự khác biệt. Về hiệu quả can thiệp, kỹ thuật phun hóa chất diệt muỗi bằng máy phun mù nóng đeo vai (Swingfog SN50) và hóa chất Hantox 200 pha trên nền dầu theo tỷ lệ 1/300,  có hiệu quả giảm 78,6% chỉ số mật độ muỗi và 67,5% chỉ số nhà có muỗi so với thời điểm trước phun sau 24 giờ (p<0,05). Sau phun 2 ngày hiệu quả giảm 68,9% chỉ số mật độ muỗi và 58,7% chỉ số nhà có muỗi so với trước phun (p<0,05). Sau phun 6 ngày, không có sự khác biệt về chỉ số véc tơ so với trước phun mù nóng. Đặc biệt, kỹ thuật phun mù nóng diệt muỗi truyền bệnh SXHD đã được 85,9% người dân tại khu vực can thiệp chấp nhận. Vì vậy, việc áp dụng thêm biện pháp phun mù nóng song song với kỹ thuật phun ULV hiện đang thực hiện để làm tăng hiệu quả diệt muỗi truyền bệnh SXHD.
 
Phun mù nóng là kỹ thuật phun tạo ra các hạt hóa chất cực nhỏ bởi một thiết bị sử dụng xung nhiệt tạo ra khí nóng trên 200 độC với tốc độ lớn. Dung dịch hóa chất được luồng khí thổi xé tạo thành các hạt nhỏ giống như đám mây hóa chất (đường kính 5 – 30 µm) mà phát tán trong không khí. Hóa chất thường pha loãng với dầu diezel, được thổi bởi khí nóng tốc độ cao tạo thành một đám mây dày đặc, các ứng dụng cần được thực hiện vào buổi sáng sớm. Trong khi phun ULV, một thiết bị đặc biệt xé dung dịch hóa chất thành những giọt nhỏ bằng nén khí áp suất cao và đầu vòi phun nhỏ.
 
Phun ULV tạo ra các giọt sương mù có kích thước khá đều nhau, nhưng khả năng xâm nhập các tán lá dày đặc hoặc khu vực nhiều đồ vật không tốt bằng phun mù nóng. Khi lựa chọn thiết bị phun và loại hóa chất, chú ý đến các yếu tố như liều khuyến cáo, kích thước giọt, tốc độ di chuyển, chi phí máy phun… là rất quan trọng. Kích thước hạt phun và đặc tính riêng của dung môi ảnh hưởng đến hiệu quả trong việc tiêu diệt muỗi trưởng thành.
 
BS.CKII. Khổng Minh Tuấn/ảnh Mai Phương

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Theo bạn, giao diện Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế Hà Nội?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập49
  • Máy chủ tìm kiếm2
  • Khách viếng thăm47
  • Hôm nay5,971
  • Tháng hiện tại166,494
  • Tổng lượt truy cập3,169,883
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây