Sàng lọc trước sinh và sơ sinh vì mục tiêu cải thiện, nâng cao chất lượng giống nòi

Chủ nhật - 05/08/2018 23:28
Với mục tiêu giúp các bà mẹ sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh cả về thể chất và trí tuệ, bên cạnh việc triển khai mô hình tư vấn và kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân, Tổng cục Dân số - KHHGĐ đã triển khai Đề án tầm soát phát hiện một số tật, bệnh bẩm sinh thông qua sàng lọc trước sinh và sơ sinh từ năm 2007. Đề án đã được triển khai ở 63 tỉnh, thành trên cả nước.
Theo số liệu của Bộ Y tế, số trẻ bị dị tật bẩm sinh đang chiếm từ 1,5- 2%  trên tổng số trẻ sinh ra, có khoảng 22.000 - 30.000 trẻ em có bệnh tật bẩm sinh. Vì vậy, sàng lọc trước sinh và sơ sinh là hai biện pháp sàng lọc rất cần thiết đối với sự phát triển của trẻ sau này. Bởi một số bệnh nếu được phát hiện, điều trị sớm ngay từ giai đoạn bào thai và sơ sinh sẽ giúp trẻ tránh được những hậu quả nặng nề trong quá trình phát triển về trí tuệ và thể chất. Sàng lọc trước sinh được thực hiện bằng các xét nghiệm máu hoặc lấy bệnh phẩm từ thai nhi và siêu âm cho phụ nữ mang thai 3 tháng đầu, 3 tháng giữa thai kỳ giúp phát hiện sớm các loại bệnh như: Down, rối loạn di truyền, dị tật ống thần kinh, khuyết tật về tim… Còn kỹ thuật sàng lọc sơ sinh là biện pháp dự phòng hiện đại được tiến hành trong vòng 24-48 giờ sau khi trẻ được sinh ra. Thời điểm này, trẻ sẽ được nhân viên y tế lấy máu gót chân để phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh như: thiếu men G6PD (bệnh gây biến chứng vàng da, biến chứng thần kinh, chậm phát triển tâm thần, vận động); suy giáp trạng bẩm sinh (bệnh rối loạn hoặc thiếu hụt tổng hợp hormone tuyến giáp, chậm phát triển trí tuệ) và tăng sản thượng thận bẩm sinh (bệnh rối loạn nhiễm sắc thể giới tính)… Sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh sẽ giúp ngành y tế can thiệp sớm, hạn chế tối đa dị tật từ trong bụng mẹ và giúp trẻ sinh ra phát triển bình thường. 
 
Đề án đã được triển khai tương đối tích cực và hiệu quả tại một số thành phố lớn như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh…  Trên cả nước hiện có 5 trung tâm sàng lọc chẩn đoán trước sinh và sơ sinh phục vụ nhu cầu khám sàng lọc của người dân. Các tỉnh phía Nam đã triển khai sàng lọc thêm bệnh tăng sản thượng thận bẩm sinh, ở phía Bắc có Bệnh viện Nhi Trung ương đã triển khai sàng lọc bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia). Gần đây, các trung tâm sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh có triển khai thêm cả sàng lọc bệnh tim bẩm sinh và khiếm thính. Các hoạt động sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh đang được triển khai tại rất nhiều bệnh viện như: Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Đại học Y Dược Huế, Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Phụ sản Cần Thơ, Bệnh viện Phụ sản Hùng Vương, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, Bệnh viện Nhi Trung ương.
 
Thành phố Hà Nội đã phê duyệt và đầu tư cho Đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh và được triển khai rộng khắp ở 30 quận, huyện, 584 xã, phường, thị trấn. Đánh giá về kết quả thực hiện Đề án ở Hà Nội, ông Nguyễn Văn Tân, Phó Tổng Cục trưởng phụ trách Tổng cục Dân số - KHHGĐ cho biết, năm 2016 là năm đầu tiên thành phố triển khai Đề án Tầm soát, phát hiện một số tật, bệnh bẩm sinh thông qua sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh giai đoạn 2016 - 2020. Công tác thực hiện các chỉ tiêu trong Đề án đều đạt và vượt chỉ tiêu đề ra. Năm 2017, tỷ lệ sàng lọc trước sinh của thành phố đạt 74% số bà mẹ mang thai, 83% trẻ sơ sinh được sàng lọc một số bệnh cơ bản. Ngoài ra, sàng lọc sơ sinh đạt 84,34%, qua đó phát hiện 550 trường hợp nghi ngờ thiếu men G6PD, 24 trường hợp nghi ngờ suy giáp trạng bẩm sinh… Hiện tại, các đơn vị được giao nhiệm vụ triển khai đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh đều tích cực thực hiện công tác tư vấn, tuyên truyền nên số lượng các ca xét nghiệm sàng lọc đang ngày một tăng. 
 
Ngoài sàng lọc trước sinh và sơ sinh, thành phố Hà Nội còn triển khai một số hoạt động sàng lọc khác như: sàng lọc khiếm thính cho trẻ từ 0-60 tháng tuổi; sàng lọc bệnh tan máu bẩm sinh cho vị thành niên, thanh niên; sàng lọc tim bẩm sinh cho trẻ sơ sinh. Ngoài ra, nhiều mô hình nâng cao chất lượng dân số đã được triển khai và nhân rộng như: mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; mô hình chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên; mô hình tư vấn và kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân…
 
Chi Cục Dân số - KHHGĐ Hà Nội đã chủ động phối hợp với các đơn vị trên địa bàn thành phố tập trung đẩy mạnh công tác truyền thông, tư vấn, vận động sàng lọc trước sinh và sơ sinh tại 100% xã, phường, thị trấn. Phối hợp với các ban ngành đoàn thể tại các quận, huyện, thị xã tổ chức các buổi truyền thông lồng ghép về chương trình tuyên truyền về sàng lọc trước sinh và sơ sinh thông qua hoạt động truyền thông, tư vấn tại cộng đồng, chiến dịch truyền thông, vận động lồng ghép chiến dịch chăm sóc sức khỏe sinh sản, KHHGĐ và các hoạt động nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn. Thực hiện cấp phát các tài liệu truyền thông về sàng lọc trước sinh và sơ sinh tới các nhóm đối tượng.
 
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai đề án vẫn gặp phải không ít khó khăn. Theo ông Nguyễn Duy Ánh, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, số lượng bà mẹ mang thai đến kiểm tra định kỳ tại các cơ sở y tế khá cao. Tuy nhiên, nhiều người bỏ qua, thậm chí chưa mặn mà với việc khám sàng lọc, chẩn đoán dị tật thai nhi. Ngay cả việc triển khai lấy mẫu máu gót chân trẻ sau khi sinh tại các cơ sở y tế để phát hiện dị tật thường không nhận được sự ủng hộ của các bà mẹ vì họ cho rằng, nếu bị lấy máu trẻ sẽ bị đau. Thai phụ chưa chủ động đi siêu âm hoặc đi siêu âm không đúng thời điểm, vì vậy việc phát hiện các dị tật bẩm sinh khó, có trường hợp phát hiện dị tật bẩm sinh khi đủ tháng. Việc vận động và lưu giữ các sản phụ ở lại sau 24 giờ để lấy máu xét nghiệm sàng lọc sau sinh cho  trẻ gặp nhiều khó khăn do sản phụ khi đẻ thường xin xuất viện sớm hơn 24 giờ. Chỉ tiêu sàng lọc sau sinh được hỗ trợ phân bổ thấp.
 
Còn tại nhiều địa phương khác trên cả nước, nhất là những tỉnh nghèo, vùng sâu, vùng xa, tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh và trẻ được sàng lọc khi sinh ra còn rất thấp. Vấn đề chăm sóc thai sản, khám sàng lọc chẩn đoán trước sinh và sơ sinh còn gặp khó khăn từ nhiều phía. Rất nhiều sản phụ chưa quan tâm đến chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh, họ chỉ đi khám thai với mục đích để biết giới tính của con mình.  Mặt khác, các cán bộ chuyên trách, cộng tác viên dân số còn hạn chế về kiến thức, kỹ năng tuyên truyền, tư vấn nên việc người dân biết đến chương trình này còn thấp. Bên cạnh đó, năng lực đội ngũ bác sĩ, nhất là bác sĩ ở các tuyến dưới chưa cao. Một số nơi, cán bộ kỹ thuật đã được tập huấn nhưng chưa tham gia thực hiện công tác sàng lọc… 
 
Hiện nay một số quốc gia trên thế giới đã triển khai sàng lọc từ 30 đến 50 bệnh. Nhưng chương trình sàng lọc tại Việt Nam mới chỉ triển khai rộng rãi và miễn phí với hai bệnh là suy giáp trạng bẩm sinh và thiếu men G6PD. Còn tại một số bệnh viện sàng lọc thêm các bệnh khác, như: bệnh tim, khiếm thính, rối loạn chuyển hóa, tan máu bẩm sinh... nhưng người dân phải tự chi trả. 
Đây cũng là một trong những khó khăn trong quá trình triển khai Đề án.
 
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến, Việt Nam sẽ phấn đấu đạt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh đạt 70%, phụ nữ mang thai được tầm soát ít nhất 4 loại bệnh tật bẩm sinh phổ biến, 90% trẻ sơ sinh được tầm soát ít nhất 5 bệnh phổ biến. Trong thời gian tới, chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh sẽ tiến tới mở rộng phạm vi các loại bệnh được đưa vào danh mục thanh toán của bảo hiểm y tế để tăng cơ hội tiếp cận cho người dân.
 
Bộ Y tế yêu cầu ngành y tế các địa phương tiếp tục đổi mới toàn diện, đa dạng hóa các hình thức, phương pháp truyền thông, phát triển mạng lưới cung cấp dịch vụ, các loại hình cung cấp dịch vụ ổn định quy mô và nâng cao chất lượng dân số. Tiếp tục triển khai hiệu quả đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh; kiện toàn và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác dân số tại các địa phương; đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu, nội dung và giải pháp thực hiện công tác dân số - KHHGĐ, nhất là đối với các hoạt động can thiệp lựa chọn giới tính thai nhi theo đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, phối hợp với các bộ, ban, ngành, UBND các cấp tổ chức quán triệt và triển khai cụ thể hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới một cách hiệu quả.
 
Việc thực hiện sàng lọc trước sinh và sơ sinh không chỉ là chuyện cá nhân của mỗi gia đình mà chính là bước đi lâu dài của ngành dân số nói riêng và cả xã hội nói chung vì mục tiêu cải thiện, nâng cao chất lượng giống nòi. Để thực hiện mục tiêu này, cần sự vào cuộc của cả xã hội trong việc phát triển mạng lưới cung cấp dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật trước sinh, sơ sinh, hỗ trợ sinh sản, tư vấn kiểm tra sức khỏe sinh sản trước hôn nhân.
 
Phương Nga

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Theo bạn, giao diện Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế Hà Nội?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập39
  • Hôm nay8,714
  • Tháng hiện tại211,936
  • Tổng lượt truy cập4,179,421
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây