Ăn uống điều độ, vận động hợp lý trì hoãn quá trình dậy thì sớm ở trẻ

Thứ năm - 22/11/2018 09:23
Theo TS Bùi Phương Thảo - Phó trưởng khoa Nội tiết - Chuyển hóa - Di truyền (Bệnh viện Nhi Trung ương), tình trạng trẻ em (nhất là các bé gái) bước vào tuổi dậy thì sớm hơn thường lệ đang gia tăng nhanh chóng. Đến nay, độ tuổi chính xác để một đứa trẻ bị coi là dậy thì sớm vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Tuy nhiên, có thể lấy mốc dậy thì được coi là sớm nếu khởi phát trước 8 tuổi ở bé gái và trước 9 tuổi ở bé trai.
Dậy thì sớm xuất hiện ở các bé gái nhiều hơn 10 lần so với các bé trai. Ở bé gái có các dấu hiệu: ngực phát triển, mọc lông mu hoặc lông nách, thay đổi hình dáng cơ quan sinh dục ngoài, bắt đầu có kinh nguyệt. Ở bé trai, có các dấu hiệu: tinh hoàn hoặc dương vật to lên, xuất hiện lông mu hoặc lông nách, trứng cá, giọng trầm đi. Ở cả bé trai và bé gái đều có sự thay đổi về chiều cao và cân nặng. Trong suốt thời kỳ dậy thì xương liên tục trưởng thành. Ở các trẻ dậy thì sớm, giai đoạn trẻ cao lên nhanh bắt đầu sớm và thường cũng kết thúc sớm hơn bình thường. Trẻ sẽ lớn vọt so với các bạn cùng lứa, nhưng sau vài năm chúng ngừng phát triển và không thể đạt chiều cao tối đa của người trưởng thành.
 
Thông thường, tuổi dậy thì thường bắt đầu ở trẻ em gái ở độ tuổi từ 8 và 12 và ở các bé trai ở độ tuổi từ 9 và 14. Theo TS Thảo, nguyên nhân khiến trẻ dậy sớm liên quan nhiều đến các yếu tố dinh dưỡng như: chế độ ăn giàu năng lượng, ăn quá nhiều thịt động vật có chứa các chất kích thích thúc đẩy quá trình tăng trưởng nhanh ở vật nuôi, lạm dụng thuốc bổ cho trẻ cũng là nhân tố làm dậy thì sớm. Bên cạnh đó, phim, hình ảnh… có yếu tố gợi ý về quan hệ giới tính cũng làm tăng khả năng dậy thì sớm ở trẻ. Tuy nhiên trẻ dậy thì sớm cũng không loại trừ một số bệnh lý có thể là nguyên nhân tiềm ẩn gây ra tình trạng này. Trong số đó phải kể đến u nang buồng trứng, u não, các bệnh tuyến giáp.
 
Có 2 loại dậy thì sớm: dậy thì sớm thật có nguồn gốc từ sự tăng tiết một hormone ở vùng dưới đồi tuyến yên, hormone này chỉ huy các tuyến sinh dục hoạt động. Nguyên nhân của hiện tượng này thường là u não, cách giải quyết là cắt bỏ u hoặc nếu u ở sâu không lấy được thì dùng tia xạ và thuốc.
 
Còn dậy thì sớm giả bắt nguồn từ các vấn đề ở tuyến thượng thận, tinh hoàn hoặc buồng trứng. Nếu dậy thì sớm do sự kích hoạt của não như u não, tổn thương não... thì rất dễ dẫn đến tử vong nếu không phát hiện và điều trị kịp thời. Nếu trẻ dậy thì sớm do bất thường của hormone sinh dục có thể là nguy cơ tiềm ẩn một số bệnh như u nang buồng trứng ở bé gái, bệnh tăng sản thượng thận bẩm sinh ở bé trai.
 
Dậy thì sớm tuy không ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản về sau, nhưng khi bị dậy thì sớm khiến trẻ phải đối mặt với những đặc tính sinh dục thứ phát, như bé gái ngực phát triển, có kinh nguyệt; bé trai có dương vật lớn, mọc râu, vỡ giọng... Trong khi trẻ còn quá nhỏ tuổi thì việc chăm sóc sức khỏe, vệ sinh cá nhân sẽ không tự làm được. Dậy thì sớm còn ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ. Do các sụn tăng trưởng tăng hoạt động, trẻ sẽ phát triển rất nhanh nhưng sẽ sớm ngừng tăng trưởng bởi hiện tượng đóng đầu xương - sau tuổi dậy thì, xương gần như không phát triển nữa. Trẻ cũng sẽ dễ bị những hành động quấy rối, nên có thể bị lạm dụng tình dục, nhất là các bé gái.
 
Việc trẻ bước vào thời kỳ dậy thì ở độ tuổi nào phụ thuộc vào: giới tính (nữ dậy thì sớm hơn nam), mức độ hoạt động thể chất (nữ béo phì dậy thì sớm hơn các bạn thể trạng bình thường), hàm lượng estrogen ngoại lai đưa vào cơ thể... 
 
TS Thảo cho rằng, để trì hoãn quá trình dậy thì sớm ở trẻ, đặc biệt là các bé gái thì chế độ tập luyện nghiêm túc hàng ngày là phương thức an toàn và hiệu quả nhất. Ngoài tập luyện đều đặn, các bé gái thừa cân cần phấn đấu đạt trọng lượng cơ thể chuẩn thông qua chế độ ăn với hàm lượng calo lành mạnh. Chế độ ăn hợp lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giảm cân. Hạn chế ảnh hưởng của estrogen ngoại lai lên cơ thể cũng tỏ ra hiệu quả trong giảm tốc độ dậy thì. Estrogen có thể tìm thấy trong thực phẩm như thịt, sữa (nếu người chăn nuôi sử dụng hoóc môn kích thích tăng trưởng), thuốc trừ sâu. Estrogen cũng liên quan chặt chẽ tới các vật dụng làm từ chất dẻo (chai đựng nước, đồ đựng thức ăn, đồ chơi)…
 
Nếu nghi ngờ trẻ dậy thì sớm, TS Thảo cho biết, các bậc phụ huynh cần đưa con đến khám bác sĩ chuyên khoa nội tiết ở trẻ em (nội tiết nhi khoa). Để chẩn đoán xác định cần làm một số xét nhiệm cận lâm sàng. Trẻ dậy thì trước 8 tuổi cần được đánh giá cẩn thận: xét nghiệm máu và nước tiểu giúp phát hiện hàm lượng hormon bất thường. Chụp cắt lớp, cộng hưởng từ và siêu âm giúp phát hiện các khối u có thể là nguyên nhân gây dậy thì sớm. Chụp Xquang cổ tay giúp xác định tốc độ trưởng thành của xương. Nếu xương già nhanh quá so với tuổi thực, ví dụ đứa trẻ lên 7 mà tuổi xương lại tương đương với trẻ 12 tuổi thì nhiều nguy cơ trẻ không đạt chiều cao tối đa khi trưởng thành.
 
TS Thảo khuyến cáo, các bậc phụ huynh không nên quá lo lắng khi con mình dậy thì sớm lại tự ý dùng hormone ức chế dậy thì không đúng chỉ định của bác sĩ sẽ khiến trẻ không có được quá trình dậy thì bình thường, ảnh hưởng đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ.
 
TS khuyên, trường hợp các bé gái dưới 6 tuổi đã dậy thì nên tiêm hormone kìm hãm dậy thì sớm sẽ giúp ức chế phát triển các đặc tính sinh dục phụ như: kìm hãm sự phát triển của tuyến vú, lông mu, khả năng có kinh nguyệt, từ đó giúp trẻ tập trung vào việc học, tránh bị xâm hại tình dục. Về lâu dài sẽ giúp trẻ phát triển chiều cao.
 
Nhưng với trường hợp từ 8 tuổi trở lên dậy thì sẽ không cần phải tiêm hormone. Nếu điều trị thì chỉ có thể kìm hãm sự phát triển đặc tính sinh dục phụ, còn về mặt cải thiện chiều cao thì không còn nhiều, thậm chí không có.
 
Do đó, không nên lạm dụng tiêm thuốc ức chế hormone, nếu cần dùng phải theo chỉ định của bác sĩ. Để trì hoãn quá trình dậy thì sớm ở trẻ nhỏ, việc ăn uống điều độ, tập luyện thể thao là điều quan trọng hơn cả.
 
Phương Nga

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Theo bạn, giao diện Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế Hà Nội?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập28
  • Hôm nay6,248
  • Tháng hiện tại166,349
  • Tổng lượt truy cập4,715,018
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây