Sữa mẹ: liều vắc xin hiệu nghiệm cho cơ thể non yếu của trẻ

Thứ năm - 08/08/2019 10:12
Sữa mẹ không chỉ là thực phẩm đơn thuần cho trẻ nhỏ, mà còn được coi như loại thuốc ngăn chặn các loại bệnh tật phù hợp với thể trạng của từng trẻ.
Trong 5 - 7 ngày đầu sau khi sinh, nguồn sữa non rất quan trọng đối với trẻ không chỉ giàu chất dinh dưỡng mà còn chứa nhiều kháng thể giúp trẻ chống được bệnh tật trong những tháng đầu sau sinh, vì vậy cho trẻ bú sữa non được gọi là cung cấp “vắc xin đầu tiên” cho trẻ.
 
Cơ thể mẹ bắt đầu sản xuất sữa non (colostrum) từ giữa thai kỳ. Thông thường khoảng tuần 16 - 20 của thai kỳ trong bầu vú mẹ diễn ra quá trình hoàn chỉnh của tế bào tạo sữa (lactocytes - nang sữa) và những giọt sữa non đầu tiên bắt đầu được tạo gọi là giai đoạn tạo sữa 1 (lactogenesis I). Ở giai đoạn này, khoảng cách giữa các nang sữa còn chưa kín, do đó sự lưu thông qua lại giữa huyết thanh (máu) và sữa khá cao, vì vậy sữa non (sữa cho trẻ sơ sinh) có thể có màu hơi đỏ của máu, màu nhuốm hồng, màu vàng cam hoặc màu vàng nhạt (không trắng như sữa già (mature milk) ở giai đoạn tạo sữa 2 khi hình thức, chất thay đổi và lượng sữa gia tăng đáng kể.

Sữa non là nguồn kháng thể dồi dào, giúp cho cơ thể non trẻ chống lại môi trường mới lạ. Sữa non tiếp tục nuôi niêm mạc hệ tiêu hoá và ruột chưa hoàn chỉnh của bé sơ sinh, để chuẩn bị cho quá trình dinh dưỡng trường kỳ. Sữa non có các hoạt chất sinh hoá độc đáo để nuôi niêm mạc mắt, tai, mũi, họng - vì những niêm mạc này ở trong nước ối trong thai kỳ, nên chưa hoàn chỉnh để ứng phó với môi trường mới. Sữa non có các dưỡng chất đặc biệt ARA, DHA, cholesterol… để nuôi não chưa hoàn chỉnh và tiếp tục phát triển cả sau khi sinh ra đời. Sữa non có một tổ hợp vi sinh phức tạp hoạt chất tạo kháng thể mới, khi gặp các vi khuẩn của mẹ, đã có sẵn trong ruột trẻ sơ sinh sẽ tạo kháng thể mới, giúp trẻ có khả năng chống những vi khuẩn mới hiệu quả hơn, kể cả khả năng chống tế bào bất thường (ví dụ tế bào ung thư) sau này.

Sữa non có dinh dưỡng thấp, vừa đủ cho những ngày đầu của bé, giúp đào thải nhanh phân su ra khỏi ruột bé, giúp giảm nhanh hiện tượng vàng da sinh lý khi bé được bú đủ sữa non. 

Sữa non dễ tiêu, nên chất bã được thải ra ngoài không cần cố gắng, trẻ sơ sinh không cần rặn ở thời gian này, sẽ giảm thiểu các chứng bệnh về đường ruột và hậu môn khi trưởng thành.
 
Sữa non có lượng muối cao, giúp sát trùng, chống nhiễm trùng ngay từ những giờ đầu tiên sau khi sinh.

Tuy nhiên, sữa non chỉ xuất ra trong 5 - 7 ngày đầu sau khi sinh nên một số công dụng của sữa non như lập trình đầu đời và bảo vệ có mục tiêu sẽ không còn nữa, sau đó cơ thể mẹ sẽ xuất sữa già, hoặc chuyển tiếp sang sữa trưởng thành.

Trẻ bú sữa mẹ ít nhất 6 tháng đầu, có thể tránh được nguy cơ mắc nhiều loại bệnh cấp và mãn tính như tiêu chảy, nhiễm trùng đường hô hấp, viêm tai giữa, viêm phổi… Vì trong sữa mẹ có chứa chất globulin miễn dịch. Trong sữa mẹ có lactoferin - một protein gắn với chất sắt ngăn chặn sự phát triển của một số vi khuẩn có hại. Dưỡng chất tự nhiên nucleotide trong sữa mẹ với hàm lượng 69 – 72mg/l giúp tăng cường đề kháng với bệnh nhiễm khuẩn như bạch hầu, viêm màng não. 
 
Sữa mẹ là một dạng mô sống ở thể lỏng tương tự như máu, với khoảng 4.000 tế bào sống hoạt động trong 1ml sữa. Sữa mẹ là tập hợp phong phú các yếu tố hoá sinh ở dạng đang hoạt động với một số lượng lớn các hormon và yếu tố tăng trưởng. Trong sữa mẹ còn có ít nhất 60 loại enzym, và các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng mà không có bất cứ loại sữa nào có được. Đồng thời, sữa mẹ cũng là nguồn thức ăn luôn tự thay đổi các thành phần dinh dưỡng cho phù hợp với quá trình phát triển của trẻ trong năm đầu tiên, theo nhu cầu, khả năng tiêu hoá và trao đổi chất của trẻ.
 
Sữa mẹ giúp bảo vệ ngăn chặn sự thâm nhập và làm giảm các yếu tố gây dị ứng, chống lại các vi khuẩn, vi rút gây bệnh ở trẻ. Ngoài ra, tỷ lệ giữa các axit amin, các loại axit béo không no, vitamin và khoáng chất trong sữa mẹ rất phù hợp cho sự phát triển của hệ thần kinh trẻ. Tỷ lệ giữa các khoáng chất, canxi, phôtpho và magnez có trong sữa mẹ là tốt nhất cho sự phát triển hệ xương của trẻ. Những yếu tố này có tác động rất lớn tới sự phát triển bền vững lâu dài của hệ xương cho tới khi về già. Bên cạnh đó, những trẻ được bú mẹ rất ít bị mắc các khuyết tật về phát âm, vì việc bú mẹ giúp trẻ phát triển đồng bộ hệ cơ xương ổ miệng và má.
 
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nếu tất cả trẻ nhỏ đều được nuôi bằng sữa mẹ trong vòng 6 tháng đầu đời và nhận được nguồn dinh dưỡng đầy đủ từ sữa mẹ cho tới 2 tuổi, mỗi năm có thể cứu sống tới 1,5 triệu trẻ em. WHO khuyến nghị:
 
1. Bắt đầu cho trẻ bú mẹ ngay trong 30 phút đến 1 giờ sau khi sinh.
2. Bú mẹ hoàn toàn (tức không cho trẻ uống một loại nước nào khác kể cả nước lọc hoặc nước sôi nguội) từ mới sinh đến 6 tháng tuổi.
 
3. Cho bé ăn dặm khi bé được 6 tháng tuổi.
 
4. Tất cả các bé 6 tháng tuổi đều phải ăn dặm.
 
5. Tiếp tục cho bé bú mẹ đến năm 2 tuổi.
 
Bên cạnh đó, việc cho bé bú sớm còn có tác dụng co hồi tử cung, cầm máu cho người mẹ sau đẻ. Số lần trẻ bú không theo giờ giấc mà tuỳ thuộc vào nhu cầu của trẻ. Ở những bà mẹ ít sữa, nên cho trẻ bú nhiều lần để kích thích bài tiết sữa tốt hơn. Nếu trẻ đi tiểu ít nhất 6 lần trong vòng 24 giờ, đó là dấu hiệu của trẻ bú đủ. Nếu trẻ đi tiểu dưới 6 lần trong ngày, cần cho trẻ bú nhiều hơn hoặc người mẹ cần xem lại kỹ thuật cho con bú có đúng hay không.
 
Tại Việt Nam, trước tình hình tỷ lệ trẻ được bú mẹ sớm có xu hướng giảm, từ năm 2014, Bộ Y tế đã tiến hành các nỗ lực nhằm cải thiện tình hình, bao gồm việc ban hành, thực hiện Hướng dẫn Quốc gia về chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ và Tiêu chí chất lượng bệnh viện về việc thực hành cho trẻ bú mẹ sớm ngay sau khi sinh, với sự hỗ trợ kỹ thuật của WHO và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF).
 
Quy định này nhấn mạnh việc tiếp xúc trực tiếp da kề da ngay sau khi sinh và hỗ trợ việc cho trẻ bú ngay trong vòng một giờ sau sinh. Các nhân viên y tế ở tất cả các tỉnh thành đã được tập huấn và các hoạt động giám sát được tiến hành nhằm đảm bảo việc thực hiện đầy đủ quy định này. Kết quả bước đầu đã cho thấy có sự cải thiện đáng kể, thể hiện ở việc đảo ngược xu hướng cho trẻ bú sớm. Theo báo cáo đánh giá công tác chăm sóc sơ sinh sớm thiết yếu của khu vực Tây Thái Bình Dương năm 2016-2017, tại Việt Nam, 73% trẻ mới sinh được cho bú sớm trong vòng một giờ đầu sau sinh.
 
Tuần lễ Thế giới nuôi con bằng sữa mẹ năm nay với chủ đề “Trao cơ hội và tạo mọi điều kiện cho cha mẹ để thực hiện nuôi con bằng sữa mẹ”, nhằm nâng cao vai trò của cha mẹ, gia đình và xã hội đối với việc hỗ trợ, khuyến khích, bảo vệ các bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ. Các bà mẹ cần ý thức được rằng nuôi con bằng sữa mẹ là một thiên chức của một người phụ nữ, vừa có lợi cho gia đình, vừa có ích cho xã hội vì những em bé thông minh, khỏe mạnh, giàu tình thương do được nuôi nấng từ dòng sữa mẹ ngọt ngào.
 
Minh Trang

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết
Thăm dò ý kiến

Theo bạn, giao diện Cổng thông tin điện tử của Sở Y tế Hà Nội?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập83
  • Máy chủ tìm kiếm3
  • Khách viếng thăm80
  • Hôm nay4,402
  • Tháng hiện tại214,425
  • Tổng lượt truy cập6,995,004
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây