Cấp cứu say nắng, say nóng

Thứ hai - 22/07/2019 21:30
Cấp cứu say nắng, say nóng là cấp cứu nội khoa, điều trị không đúng hoặc muộn sẽ dẫn đến tử vong, nhất ở trẻ em, người già.
Say nắng và say nóng là tình trạng tăng thân nhiệt nặng cộng với mất nước toàn thể rất nặng. Say nắng có thêm tổn thương thần kinh trung ương do tác dụng trực tiếp của tia mặt trời vào đầu, gáy. Say nóng xảy ra khi hoạt động lâu ở môi trường có nhiệt độ cao. Say nóng nói chung có tiên lượng tốt nếu được điều trị sớm và tích cực.
 
20190518 111316 018046 nang nong pclv thumb max 800x800
Các bác sĩ khuyến cáo người dân hạn chế làm việc và đi ra ngoài vào thời điểm nắng nóng (hình minh họa)
 
Triệu chứng lâm sàng
 
- Hoàn cảnh xuất hiện: Hoạt động lâu trong môi trường nóng/trời nắng.
 
- Say nóng thường nhẹ hơn say nắng. Say nắng thường nặng ngay từ đầu. Nhiệt độ 42-44 độ C và có dấu hiệu thần kinh (tụ máu dưới màng cứng hoặc trong não). Tổn thương có thể hồi phục hoặc không hồi phục. Các triệu chứng xuất hiện mỗi lúc một nặng dần: mới đầu là vã mồ hôi, nhức đầu, khó chịu, mặt đỏ, cảm giác nghẹt thở, nôn mửa, sau đó là chóng mặt, hoa mắt, mặt tái nhợt, mạch nhanh, ngất lịm, chuột rút, đái ít. Sốt cao trên 40 độ C, da và niêm mạc khô, trụy mạch, tụt huyết áp. Người bệnh rơi vào trạng thái li bì, giãy giụa, lẫn lộn, mê sảng, hôn mê, co giật.
 
Biến chứng của say nóng, say nắng
 
- Tim mạch: nhịp nhanh xoang, tụt huyết áp, thiếu máu cơ tim, tăng men tim, thủng cơ tim.
 
- Phổi: phù phổi, sặc, kiềm hô hấp và ARDS.

- Thận: tiêu cơ vân, suy thận cấp, hoại tử ống thận cấp.

- Điện giải: hạ kali máu, tăng kali máu, hạ calci máu, tăng natri máu, hạ đường huyết, tăng uric.
 
Xử trí cấp cứu
 
Xử trí tại chỗ
 
- Đưa ngay bệnh nhân ra khỏi môi trường nắng, nóng càng sớm càng tốt. Nằm nơi thoáng gió, quạt cho bệnh nhân. Cởi bớt quần áo, chườm mát toàn thân bằng nước lạnh hoặc dội nước lên người bệnh nhân.
 
- Bệnh nhân tỉnh cho uống Oresol 1500- 2000ml uống trong giờ đầu. Uống Paracetamol: 1 viên, nếu không uống được cho tiêm Pro – Dafalgan 1 lọ, đường tĩnh mạch.
 
- Truyền dịch: Nacl 9%0 1000ml trong giờ đầu.
 
- Co giật: Diazepam tĩnh mạch chậm 5- 10g
 
Vận chuyển cấp cứu
 
- Chuyển bệnh nhân đến bệnh viện ngay nếu có rối loạn ý thức và mất nước nặng.
 
- Trên đường vận chuyển: tiếp tục truyền dịch nhanh và hạ thân nhiệt.
 
- Bệnh nhân hôn mê: đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn.
 
Tại khoa cấp cứu
 
- Hạ thân nhiệt bằng cách
 
+ Chườm lạnh (bằng nước lạnh 15 độ C) cộng với thông gió tốt, đưa bệnh nhân vào phòng điều hòa.
 
+ Rửa dạ dày bằng nước lạnh (15 độ C). Nếu bệnh nhân hôn mê đặt nội khí quản, bơm cuff trước khi rửa, và thụt nước lạnh vào đại tràng.
 
+ Paracetamol 1-2 viên/ 6h, hoặc tĩnh mạch Pro – Dafalgan 1 lọ/6h nếu thân nhiệt cao và các biện pháp khác không hiệu quả.
 
- Bù dịch
 
+ Nacl 0,9% dựa theo CVP, huyết áp, nước tiểu
 
+ Natri bicarbonat 1,4%: nhiễm toan.
 
+ Uống Oresol nếu bệnh nhân tỉnh.
 
- Xử trí các biến chứng.
 
+ Co giật: seduxen.
 
+ Rối loạn đông máu: plasma tươi đông lạnh, khối tiểu cầu.
 
+ Suy thận cấp: thận nhân tạo.
 
+ Thông khí nhân tạo nếu bệnh nhân hôn mê sâu.
 
+ Phù não: manitol.
 
Những xét nghiệm đầu tiên cần làm

- ĐGĐ: Natri máu 150mmol/l.
 
- CTM: Hematocrits.
 
- Protid.
 
- Khí máu: toan chuyển hóa.
 
- Áp lực thẩm thấu máu: >350 mOsmol/l.
 
- Ure, creatinin máu.
 
- CK – CKMB: để phát hiện tiêu cơ vân.
 
- Dịch não tủy: tăng albumin.
 
- Xét nghiệm đông máu (tiểu cầu, Fibrinogen,…) nếu nghi ngờ có đông máu rải rác nội mạc
 
- Điện não đồ: sóng alpha.
 
Điều trị say nắng, say nóng
 
Ngoài bệnh viện
 
- Đưa bệnh nhân ra khỏi môi trường nóng.
 
- Cởi quần áo.
 
- Đắp khăn ướt hoặc nước đá vào cổ, nách, gáy…
 
- Quạt cho bệnh nhân.
 
- Phun nước lạnh vào người.
 
- Oxy mũi 4l/phút.
 
- Đặt đường truyền tĩnh mạch: Nacl 0,9 %.
 
- Nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến bệnh viện.
 
Tại bệnh viện
 
- Theo dõi sát nhiệt đọ trực tràng và da.
 
- Tiếp tục làm lạnh. Ở bên ngoài thì dùng chăn lạnh. Cho bệnh nhân vào phòng điều hòa nhiệt độ (từ 20 - 22 độ C). Sử dụng giường chống nóng đặc biệt (đảm bảo nhiệt độ da từ 32- 33 độ). Quạt liên tục. Làm mát ở bên trong bằng cách rửa dạ dày bằng nước lạnh; lọc màng bụng bằng nước lạnh.
 
- Nếu co giật: cho sử dụng Benzonidazepine.
 
- Suy hô hấp, hôn mê: đặt nội khí quản, thở máy.
 
- Tụt huyết áp thì truyền dịch bù thể tích 1-2 lít/giở đầu, sau đó truyền theo CVP, dùng thuốc vận mạch.
 
- Tiêu cơ vân: Truyền dịch, manitol, bicacbonate, lasic.
 
- Suy đa tạng: điều trị hỗ trợ.
 
Để phòng say nắng, say nóng, người dân cần uống thật nhiều nước, không được để cảm thấy khát mới uống, tối thiểu 1500ml nước mỗi ngày. Nên mặc áo dài tay, đội mũ rộng vành che kín vùng gáy khi đi ra ngoài đường dưới thời tiết nắng nóng. Hạn chế làm việc vào thời điểm nắng nóng (thời điểm từ lúc 11 giờ đến 14 giờ).
 
Khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng, say nóng với biểu hiện hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn và nôn cần nhanh chóng đưa người bệnh vào nơi thoáng mát, nới rộng quần áo, cho uống nước có pha muối, chườm lạnh vị trí cổ, nách, bẹn và nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
 
ThS Lê Văn Dẫn
(Khoa Hồi sức tích cực - Bệnh viện Thanh Nhàn)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá website này như thế nào?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập42
  • Máy chủ tìm kiếm3
  • Khách viếng thăm39
  • Hôm nay10,903
  • Tháng hiện tại208,063
  • Tổng lượt truy cập6,988,642
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây