Thực phẩm chức năng với sức khỏe con người

Thứ tư - 10/07/2019 09:50
Thực phẩm chức năng (TPCN) đã được sử dụng từ lâu đời, nhưng ngành khoa học về TPCN mới phát triển gần đây.
Thực phẩm chức năng (TPCN) đã được sử dụng từ lâu đời, nhưng ngành khoa học về TPCN mới phát triển gần đây. Loài người đang có xu hướng quay trở về sử dụng các sản phẩm thiên nhiên, thị trường TPCN phát triển không ngừng vì TPCN có tác dụng chống oxy hoá, chống lão hoá, tăng cường sinh lực tạo sức khoẻ sung mãn, hỗ trợ dự phòng và điều trị bệnh tật, kể cả bệnh ung thư. TPCN còn giúp giảm cân, chống béo phì, làm đẹp da. Nếu Việt Nam quan tâm, đầu tư, phát triển ngành TPCN vừa tận dụng được nguồn tài nguyên thiên nhiên sản xuất ra các sản phẩm TPCN phục vụ chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, vừa góp phần phát triển một ngành kinh tế, tạo công ăn việc làm, giúp xoá đói, giảm nghèo.

Việc sử dụng thực phẩm để bảo vệ sức khoẻ, phòng chống bệnh tật đã được các nước Phương Đông sử dụng từ hàng ngàn năm Trước Công nguyên. Ở Phương Tây, 2500 năm trước đây, Hypocrate đã nói: “Hãy để thực phẩm là thuốc của bạn và thuốc là thực phẩm của bạn”.
 
Người xưa tin rằng: “Bệnh do miệng ăn vào...”, ẩm thực gắn liền với đời sống và sức khỏe con người. Con người của hiện tại và tương lai trọng về lý tính hơn cảm tính, không chỉ đòi hỏi ẩm thực đáp ứng nhu cầu no, ngon mà còn đòi hỏi cao hơn ở ẩm thực. Người ta cần đến thực phẩm vừa đảm bảo đủ calo, ngon, sạch, có chứa các hoạt chất sinh học tự nhiên cần cho sức khỏe, sắc đẹp, có khả năng phòng chống lão hóa và một số bệnh tật. Các sản phẩm TPCN ra đời, chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong đời sống, góp phần bảo vệ sức khỏe con người. Năm 2017, trên thế giới sử dụng 500 tỷ USD cho TPCN. Ở Việt Nam, tuy khái niệm TPCN còn mới mẻ, nhưng TPCN hiện chiếm khoảng 1/3 các sản phẩm thuốc.
 
1. Khái niệm - định nghĩa về TPCN
 
Cho tới nay, chưa có một định nghĩa đầy đủ về TPCN.
 
- Theo Hiệp hội thông tin thực phẩm quốc tế 2004 (International Food Information Council): TPCN là thực phẩm cung cấp các lợi ích cho sức khỏe cao hơn mức dinh dưỡng cơ bản.
 
- Các nước châu Âu, Mỹ, Nhật Bản đưa ra định nghĩa: TPCN có hai chức năng là cung cấp chất dinh dưỡng và thỏa mãn nhu cầu cảm quan, còn có chức năng giảm các yếu tố bệnh (giảm cholesterol, giảm huyết áp, chống táo bón, cải thiện hệ vi khuẩn đường ruột...).
 
- Hiệp hội nghiên cứu thực phẩm châu Âu - Leatherhead cho rằng: TPCN là thực phẩm được chế biến từ thức ăn thiên nhiên, được sử dụng như một phần của chế độ ăn hàng ngày, có khả năng được sử dụng cho một tác dụng sinh lý nào đó.
 
- Bộ Y tế Việt Nam đưa ra định nghĩa: TPCN là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của các bộ phận trong cơ thể con người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ gây bệnh.
 
Mặc dù có rất nhiều đính nghĩa về TPCN nhưng đều thống nhất rằng: TPCN là thực phẩm hoặc sản phẩm dùng để hỗ trợ, phục hồi, duy trì hoặc tăng cường chức năng của các bộ phận trong cơ thể con người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng cường sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh tật.
 
TPCN là thực phẩm hoặc sản phẩm nằm giữa giới hạn thực phẩm truyền thống (food) và thuốc (drug), nên người ta còn gọi TPCN là thực phẩm - thuốc (food - drug).
 
2. Các thuật ngữ - tên gọi TPCN
 
Khái niệm TPCN xuất hiện đầu tiên ở Nhật Bản, họ đã cho ra đời các sản phẩm TPCN từ lúa mạch nảy mầm có chứa nhiều vitamin và hoạt chất sinh học (HCSH), sản phẩm từ nấm shitake, maitake có tác dụng tăng cường miễn dịch, nâng cao sức đề kháng.
Sau Nhật Bản, Canada, Mỹ đã nhanh chóng phát triển ngành khoa học công nghệ sản xuất các chất bổ sung dinh dưỡng. Sự phát triển nhanh chóng ấy đã bùng nổ nhiều sản phẩm và các thuật ngữ tên gọi của TPCN.
 
- TPCN: funcional foods.
 
- Thực phẩm bổ sung vi chất: food supplement.
 
- Chất bổ sung dinh dưỡng: dietary supplement.
 
- Nutritional Supplement: còn gọi là food supplement.
 
- Thực phẩm bổ sung tăng cường sức khỏe: health supplement.
 
- Sản phẩm bảo vệ sức khỏe: health produce.
 
- Sản phẩm dinh dưỡng y học: medical supplement.
 
3. Các tiêu chí phân biệt TPCN với thực phẩm truyền thống và TPCN với thuốc
 
TPCN là sản phẩm từ cây cỏ, từ động vật tự nhiên, có cùng nguồn gốc với thuốc y học cổ truyền của các nước châu Á. Các nước Âu, Mỹ không có nền y học cổ truyền, nhưng họ hiện đại hóa các sản phẩm từ cây, con thuốc tự nhiên thành TPCN.
 
TPCN không thay thế thuốc chữa bệnh nhưng nằm ở ranh giới, ở miền giao thoa giữa thực phẩm và thuốc.
 
* Các tiêu chí phân biệt TPCN với thực phẩm truyền thống (TPTT):
 
- Về chức năng:
 
TPCN: cung cấp các chất dinh dưỡng, thỏa mãn nhu cầu cảm quan, duy trì sự sống, sức khỏe, sắc đẹp, có chức năng bảo vệ sức khỏe (giảm cholesterol, giảm huyết áp, chống táo bón, cải thiện hệ vi sinh vật đường tiêu hóa, điều hòa nhịp sinh học, tăng đáp ứng miễn dịch, chống oxy hóa, chống lão hóa...).
 
TPTT: chỉ cung cấp các chất dinh dưỡng và thỏa mãn nhu cầu cảm quan, duy trì sự sống, sức khỏe.
 
- Về chế biến:
 
TPCN: được chế biến theo công thức tinh, bổ sung thành phần có lợi, loại bỏ thành phần bất lợi, được chứng minh khoa học và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.
 
TPTT: chế biến theo công thức thô, không loại bỏ được chất bất lợi.
 
- Về năng lượng:
 
TPCN: ít tạo ra năng lượng.
 
TPTT: tạo ra năng lượng cao.
 
- Về liều dùng:
 
TPCN: liều dùng thấp, số lượng nhỏ.
 
TPTT: liều dùng tuỳ thuộc khoái khẩu, số lượng lớn.
 
-  Về đối tượng sử dụng:
 
TPCN: mọi đối tượng, có định hướng cho người già, trẻ em, phụ nữ.
 
TPTT: mọi đối tượng.
 
- Về nguồn gốc nguyên liệu:
 
TPCN: là hoạt chất, chất chiết từ động vật, thực vật tự nhiên.
 
TPTT: là nguyên liệu thô từ thực vật (rau, củ, quả, thịt, cá, trứng, sữa...) có nguồn gốc tự nhiên.
 
- Về thời gian, phương thức sử dụng:
 
TPCN: thường xuyên, suốt đời, dễ sử dụng cho người ốm, già, bệnh lý đặc biệt.
 
TPTT: thường xuyên, suốt đời, khó sử dụng cho người ốm, già, bệnh lý đặc biệt.
 
* Tiêu chí phân biệt TPCN với thuốc:
 
-  Về định nghĩa:
 
Thuốc: là chất hoặc hợp chất bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu thuốc, vacxin, sinh phẩm y tế có tác dụng phòng bệnh, chữa bệnh, hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể.
 
TPCN: là thực phẩm hoặc sản phẩm có tác dụng hỗ trợ, phục hồi, tăng cường, duy trì chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ gây bệnh.
 
- Về công bố trên nhãn mác:
 
TPCN: là TPCN, sản xuất theo luật thực phẩm.
 
Thuốc: là thuốc, sản xuất theo luật dược.
 
- Hàm lượng:
 
TPCN: không quá 3 lần mức nhu cầu hàng ngày của cơ thể.
 
Thuốc: cao.
 
- Ghi nhãn:
 
TPCN: là TPCN hỗ trợ chức năng của các bộ phận cơ thể.
 
Thuốc: là thuốc, có chỉ định, công dụng, liều dùng, chống chỉ định, tác dụng không mong muốn.
 
- Điều kiện sử dụng:
 
TPCN: tự mua ở chợ, siêu thị.
 
Thuốc: có chỉ định sử dụng, theo đơn của bác sĩ.
 
- Đối tượng dùng:
 
TPCN: người bệnh, người bình thường, khỏe mạnh.
 
Thuốc: người bệnh.
 
- Điều kiện phân phối:
 
TPCN: bán lẻ, siêu thị, trực tiếp, đa cấp.
 
Thuốc: tại hiệu thuốc do dược sĩ bán, cấm bán hàng đa cấp.
 
- Cách dùng:
 
TPCN: thường xuyên, liên tục, không hạn chế.
 
Thuốc: từng đợt, có nguy cơ biến chứng, tai biến.
 
- Nguồn gốc nguyên liệu:
 
TPCN: nguồn gốc tự nhiên.
 
Thuốc: nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc tổng hợp.
 
4. Thực phẩm chức năng với sức khỏe con người
 
Hiện có hàng chục nghìn sản phẩm TPCN lưu hành trên thị trường quốc tế, được sản xuất chủ yếu từ cây cỏ, động vật. Thị trường sản phẩm TPCN sôi động, tăng trưởng rất nhanh, nhiều hợp chất thiên nhiên được dùng làm nguyên liệu sản xuất TPCN đứng đầu là các vitamin, tiền vitamin, nước ép hoa quả, các hợp chất có hoạt tính sinh học như carotenoid, steroid, flavonoid, các tiền hormon... Tác dụng của TPCN rất đa dạng tới sức khỏe con người. TPCN hỗ trợ chống oxy hóa, chống lão hóa; tác dụng tăng cường sức khỏe, tạo sức khỏe sung mãn; hỗ trợ, phòng và điều trị bệnh; tác dụng thẩm mỹ - làm đẹp.
GS. TS Lê Bách Quang - Học viện Quân Y
GS. TS Hoàng Văn Lương - Học viện Quân Y

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá website này như thế nào?

Liên kết
Tin mới
Thống kê
  • Đang truy cập49
  • Hôm nay10,325
  • Tháng hiện tại259,957
  • Tổng lượt truy cập6,698,401
coppyright
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây