Những ngày gần đây, tại phòng khám Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Nhi Hà Nội tiếp nhận khá nhiều trẻ đến khám vì các triệu chứng như nôn ói, tiêu chảy và sốt nhẹ. Điều dễ nhận thấy là hầu hết phụ huynh đều rất lo lắng khi thấy con đi ngoài nhiều lần trong ngày. Câu hỏi được hỏi nhiều nhất là: "Con có cần dùng kháng sinh không bác sĩ?"
Theo bác sĩ Tạ Đức Huy – Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Hà Nội, đa số trường hợp trẻ có các triệu chứng nôn ói, tiêu chảy, sốt nhẹ đều không cần dùng kháng sinh.
Bác sĩ Huy cho biết, nhiều nghiên cứu cũng như thực tế lâm sàng cho thấy nguyên nhân thường gặp nhất gây tiêu chảy cấp ở trẻ em là do virus, đặc biệt là Rotavirus và Norovirus. Đây là những tác nhân có khả năng lây lan nhanh, dễ bùng phát thành các đợt dịch nhỏ trong cộng đồng, nhất là tại trường học, nhà trẻ hoặc trong gia đình có trẻ nhỏ.
Bác sĩ khám và tư vấn cho bệnh nhi đang điều trị tại bệnh viện.
Khi bị nhiễm virus đường tiêu hóa, trẻ thường có các biểu hiện như đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, nôn ói, đau bụng, quấy khóc, sốt nhẹ đến sốt vừa và biếng ăn. Các triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột, khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp sẽ tự cải thiện sau khoảng 3–7 ngày khi cơ thể trẻ dần kiểm soát được tình trạng nhiễm virus.
Điều quan trọng nhất trong quá trình chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp không phải là tìm cách dùng kháng sinh càng sớm càng tốt, mà là phòng ngừa và xử trí mất nước. Trên thực tế, mất nước mới là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ phải nhập viện, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ nhũ nhi hoặc những trẻ bị nôn nhiều kèm tiêu chảy liên tục.
Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ cần cho trẻ uống dung dịch Oresol đúng cách để bù lại lượng nước và điện giải đã mất. Oresol cần được pha đúng theo hướng dẫn, không pha đặc hơn hoặc loãng hơn khuyến cáo. Trẻ nên được uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau mỗi lần đi ngoài hoặc nôn ói. Đối với trẻ đang bú mẹ, cần tiếp tục cho bú thường xuyên hơn. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ nên duy trì chế độ ăn phù hợp với lứa tuổi, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và chia thành nhiều bữa nhỏ để trẻ dễ dung nạp.
Bên cạnh việc bù nước, bổ sung kẽm theo hướng dẫn của nhân viên y tế cũng giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy và hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột. Đồng thời, việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế lây lan virus sang các thành viên khác trong gia đình.
Một sai lầm khá phổ biến hiện nay là tự ý mua kháng sinh cho trẻ uống ngay khi thấy tiêu chảy. Thực tế, kháng sinh chỉ có tác dụng đối với vi khuẩn, trong khi phần lớn các trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ em lại do virus gây ra, vì vậy, kháng sinh không giúp bệnh khỏi nhanh hơn. Ngược lại, việc sử dụng kháng sinh không cần thiết còn có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến tình trạng tiêu chảy kéo dài hơn, tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh – một vấn đề y tế đang được quan tâm trên toàn thế giới.
Bác sĩ Huy khuyến cáo các bậc cha mẹ cần lưu ý các dấu hiệu cảnh báo để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời. Những dấu hiệu cần được thăm khám ngay bao gồm: trẻ khát nhiều, môi khô, mắt trũng; tiểu rất ít hoặc nhiều giờ không đi tiểu; nôn liên tục, uống vào lại nôn ra; trẻ li bì, ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức; đi ngoài phân có máu; sốt cao kéo dài hoặc tiêu chảy nhiều ở trẻ dưới 6 tháng tuổi.
Trong phần lớn trường hợp, tiêu chảy cấp do virus là bệnh có thể tự giới hạn và hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách. Nhiều khi, phương pháp điều trị hiệu quả nhất không phải là một đơn thuốc dài với nhiều loại thuốc khác nhau, mà đơn giản là bù nước đầy đủ, chăm sóc phù hợp, theo dõi sát các dấu hiệu mất nước và tạo điều kiện để cơ thể trẻ tự vượt qua đợt nhiễm virus. Sự bình tĩnh, hiểu biết của cha mẹ chính là yếu tố quan trọng giúp trẻ vượt qua bệnh một cách an toàn và nhanh chóng.
Hồng Hạnh