Theo Th.S, BS Nguyễn Sỹ Đức – Khoa Truyền nhiễm – Bệnh viện Nhi Hà Nội, bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, chủ yếu do các virus đường ruột như Enterovirus 71 (EV71) và Coxsackievirus gây ra. Bệnh có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt trong môi trường tập trung đông trẻ như nhà trẻ, trường mầm non hoặc khu vui chơi. Virus có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết mũi họng, phân của trẻ mắc bệnh hoặc qua các vật dụng sinh hoạt bị nhiễm virus như đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa. Trẻ dưới 5 tuổi, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, là đối tượng dễ mắc bệnh và có nguy cơ diễn tiến nặng nếu không được theo dõi kịp thời.
Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng nhẹ như sốt, quấy khóc, mệt mỏi, biếng ăn. Sau đó, trẻ xuất hiện các vết loét trong miệng gây đau, khiến việc ăn uống trở nên khó khăn. Đồng thời, các nốt phỏng nước có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối hoặc vùng mông.
Bác sĩ khám cho bệnh nhi mắc tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi Hà Nội.
BS Đức cho biết thêm, theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tay chân miệng được chia làm 4 cấp độ:
- Độ 1: tay chân miệng không có biến chứng, trẻ chỉ phát ban ở tay, chân, miệng và vết loét miệng.
- Độ 2: tay chân miệng có biến chứng thần kinh. Đây là giai đoạn trẻ có các dấu hiệu như giật mình, mạch nhanh, sốt cao kèm nôn ói, lừ đừ, khó ngủ, quấy khóc vô cớ, rung giật nhãn cầu, mắt lác…
- Độ 3: tay chân miệng biến chứng rối loạn thần kinh thực vật nặng. Trẻ có các triệu chứng mạch nhanh, sốt cao, thở nhanh, khó thở, thở rít, SpO2 < 94%, da nổi vân tím, vã mồ hôi, chi lạnh.
- Độ 4: tay chân miệng suy hô hấp tuần hoàn nặng. Đây là giai đoạn nặng nhất của tay chân miệng với các triệu chứng ngưng thở, rối loạn nhịp thở, tím tái hoặc SpO2<92%, phù phổi cấp, sốc.
Thông thường 70% trẻ mắc tay chân miệng ở cấp độ 1 và có thể khỏi hoàn toàn sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Từ cấp độ 2 trở lên, trẻ cần được điều trị nội trú tại các cơ sở y tế kịp thời. Phụ huynh không nên chủ quan vì bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng.
Đặc biệt, những dấu hiệu cảnh báo bệnh trở nặng cần đặc biệt lưu ý gồm: trẻ sốt cao liên tục khó hạ, giật mình nhiều, run tay chân, quấy khóc kéo dài, nôn nhiều, đi loạng choạng hoặc thở mệt. Trường hợp trẻ ngủ li bì, khó đánh thức hoặc có biểu hiện co giật là tình trạng nguy hiểm, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.
Bên cạnh đó, bệnh tay chân miệng có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Virus có thể tấn công hệ thần kinh trung ương gây viêm não, viêm màng não với các biểu hiện như giật mình liên tục, run chi, đi không vững, rối loạn tri giác. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây biến chứng tim mạch và hô hấp như viêm cơ tim, suy tim, phù phổi cấp, dẫn đến suy hô hấp và nguy cơ tử vong cao. Trong những trường hợp nặng, trẻ có thể rơi vào tình trạng suy đa cơ quan rất nguy hiểm.
Ngoài ra trẻ có thể gặp một số biến chứng khác tuy nhẹ hơn nhưng cha mẹ cũng không nên chủ quan. Trẻ có thể bị mất nước do đau miệng, bỏ ăn uống kéo dài, biểu hiện bằng mệt mỏi, khô môi, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu. Các nốt phỏng nước nếu không được chăm sóc đúng cách có thể vỡ ra, gây nhiễm trùng da, sưng tấy, chảy mủ.
Để phòng bệnh hiệu quả, BS Nguyễn Sỹ Đức khuyến cáo cha mẹ và người chăm sóc trẻ cần thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân và môi trường sống. Cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho trẻ, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Đồ chơi, sàn nhà và các bề mặt tiếp xúc cần được vệ sinh sạch sẽ. Đồ dùng ăn uống phải được rửa sạch, không dùng chung vật dụng cá nhân. Đồng thời, cần đảm bảo ăn chín, uống sôi và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh. Khi trẻ mắc bệnh, nên cho trẻ nghỉ học để tránh lây lan trong cộng đồng.
Phụ huynh cần chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện bất thường như sốt cao kéo dài, giật mình nhiều, nôn nhiều hoặc quấy khóc liên tục. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện mức độ bệnh và có hướng điều trị phù hợp, hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.
Bệnh tay chân miệng là bệnh phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu chủ quan. Chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và xử trí kịp thời chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ nhỏ.
Hồng Hạnh