Hình minh họa
Phóng viên: Thưa bác sĩ, vì sao trong những ngày nắng nóng, tình trạng chuột rút co cứng cơ lại gia tăng? Bác sĩ có thể chia sẻ về một vài trường hợp người bệnh co cứng cơ đang điều trị tại khoa Y học cổ truyền - Phục hồi chức năng?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Trong y học, hiện tượng chuột rút co cứng cơ được xếp vào nhóm heat cramps - chuột rút do nóng. Đây là dạng nhẹ nhất của bệnh do nóng. Đó là những cơn co thắt và chuột rút cơ gây đau đớn xảy ra trong hoặc sau khi tập thể dục cường độ cao và đổ mồ hôi trong điều kiện nhiệt độ cao.
Trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, cơ thể con người phải hoạt động mạnh mẽ để điều hòa thân nhiệt, chủ yếu thông qua việc tiết mồ hôi. Tuy nhiên, mồ hôi không chỉ chứa nước mà còn mang theo nhiều chất điện giải quan trọng như natri, kali và magie. Khi mất nước và điện giải nhưng không được bù kịp thời hoặc bù không đúng cách (chẳng hạn chỉ uống nước lọc), cơ thể sẽ rơi vào trạng thái rối loạn cân bằng nội môi. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động dẫn truyền thần kinh - cơ, từ đó gây ra các cơn co thắt cơ dữ dội, thường gặp ở bắp chân, đùi, bàn chân, bàn tay.
Phóng viên: Những đối tượng nào có nguy cơ cao gặp phải tình trạng chuột rút do nóng, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Có một số nhóm đối tượng dễ gặp phải tình trạng này hơn, bao gồm: người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, người bán hàng rong, nông dân…; người thường xuyên vận động mạnh, tập thể dục ngoài trời; người cao tuổi do khả năng điều hòa nước - điện giải kém hơn; người có bệnh nền như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hay những người có thói quen chỉ uống nước lọc kéo dài. Ngoài ra, một số người làm việc trong môi trường nóng bức nhưng chủ quan, không bổ sung đủ nước cũng rất dễ rơi vào tình trạng này.
Phóng viên: Làm thế nào để nhận biết chuột rút do rối loạn điện giải khác với chuột rút thông thường, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Chuột rút do rối loạn điện giải thường có những biểu hiện khá điển hình: cơn co cứng cơ xuất hiện đột ngột, đau nhiều, sờ thấy khối cơ nổi cứng. Thường xảy ra ở bắp chân, đùi, bàn chân hoặc bàn tay. Đi kèm các triệu chứng toàn thân như vã mồ hôi, khát nhiều, mệt mỏi, choáng nhẹ. Xuất hiện sau thời gian dài hoạt động dưới nắng hoặc vào cuối ngày nắng nóng kèo dài. Trong khi đó, chuột rút thông thường có thể chỉ do tư thế hoặc vận động quá mức, ít khi kèm theo các dấu hiệu toàn thân.
Điều đáng lưu ý là nếu không xử trí đúng cách, tình trạng rối loạn điện giải có thể tiến triển nặng hơn, dẫn đến kiệt sức do nóng hoặc say nắng, những tình trạng nguy hiểm cần can thiệp y tế kịp thời.
Phóng viên: Khi nào người dân cần đi khám khi gặp tình trạng chuột rút, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Không phải mọi trường hợp chuột rút đều cần đi khám ngay, nhưng người dân cần đặc biệt chú ý khi xuất hiện các dấu hiệu sau: chuột rút lặp lại nhiều lần trong ngày hoặc kéo dài nhiều ngày liên tiếp. Đau cơ kéo dài dù đã nghỉ ngơi và bù nước điện giải. Có kèm theo các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi nhiều. Người có bệnh nền tim mạch, huyết áp, đái tháo đường. Người cao tuổi thường xuyên bị co cứng cơ về đêm. Tại Bệnh viện đa khoa Hoè Nhai, chúng tôi tiếp nhận khá nhiều trường hợp bệnh nhân đến khám trong mùa hè với tình trạng co cứng cơ tái diễn. Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân chính xác và loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác.
Phóng viên: Y học cổ truyền, phục hồi chức năng có thể hỗ trợ điều trị và phòng ngừa tình trạng này như thế nào, thưa bác sĩ?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Trong Y học cổ truyền, tình trạng co cứng cơ được nhìn nhận dưới góc độ khí huyết không lưu thông. Chúng tôi thường kết hợp nhiều phương pháp để điều trị và phòng ngừa tái phát, bao gồm: xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn cơ, tăng cường lưu thông khí huyết; châm cứu giúp điều hòa hoạt động thần kinh - cơ, giảm co thắt; giãn cơ trị liệu và phục hồi chức năng giúp cải thiện tuần hoàn cơ… Ngoài ra, tư vấn chế độ sinh hoạt, điều chỉnh ăn uống, nghỉ ngơi, bổ sung nước - điện giải. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn cải thiện nền tảng sức khỏe, hạn chế tái phát trong mùa nắng nóng.
Chuột rút do nóng thường lành tính và thường đáp ứng tốt với xoa bóp, nghỉ ngơi và bù nước. Khi dự kiến hoạt động thể chất trong môi trường nóng, việc duy trì đủ lượng nước sẽ thường ngăn ngừa chuột rút do nóng. Bù nước bằng nước lọc đối với các bài tập nhẹ đến vừa phải trong thời gian ngắn (30 phút hoặc ít hơn). Với các bài tập mạnh trong thời gian dài hơn, hoặc trong điều kiện cực kỳ nóng, nên sử dụng dung dịch điện giải thích hợp để bù nước.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, trước tình trạng chuột rút và rối loạn điện giải gia tăng trong những ngày nắng nóng, bác sĩ có thể đưa ra những khuyến cáo cụ thể giúp người dân chủ động phòng tránh và bảo vệ sức khỏe không?
Bác sĩ Vũ Trọng Nam: Để hạn chế tình trạng rối loạn điện giải và chuột rút do nóng, người dân cần: Uống đủ nước và đúng cách. Không chỉ uống nước lọc, cần bổ sung thêm các dung dịch có chứa điện giải khi làm việc hoặc vận động nhiều dưới trời nóng. Tránh hoạt động kéo dài dưới nắng gắt. Hạn chế ra ngoài vào khung giờ cao điểm (10h - 16h), hoặc cần có biện pháp bảo hộ như mũ, áo chống nắng… Biết lắng nghe cơ thể. Khi có dấu hiệu mệt, khát nhiều, hoặc chuột rút nhẹ, cần nghỉ ngơi ngay và bù nước kịp thời. Có chế độ dinh dưỡng hợp lý. Tăng cường thực phẩm giàu kali, magie như chuối, rau xanh, nước dừa… Đặc biệt, thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. Không nên chủ quan với tình trạng chuột rút kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần.
Chuột rút trong những ngày nắng nóng không đơn thuần là biểu hiện thoáng qua mà có thể là lời cảnh báo sớm của cơ thể về tình trạng rối loạn điện giải. Việc nhận biết sớm, xử trí đúng cách và chủ động phòng ngừa không chỉ giúp giảm khó chịu mà còn bảo vệ sức khỏe toàn diện trong mùa hè. Mỗi người cần trang bị cho mình kiến thức cần thiết để không xem nhẹ những dấu hiệu tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Kim Cương