Diễn tiến âm thầm, biến chứng nguy hiểm
Cận thị nặng được xác định khi độ cận trên 6 diop và chiều dài trục nhãn cầu vượt quá 26mm. Khi nhãn cầu kéo dài, võng mạc bị giãn mỏng, dễ tổn thương và dần xuất hiện các biến đổi thoái hóa.
Thoái hóa võng mạc do cận thị nặng là biến chứng nguy hiểm xảy ra khi võng mạc bị kéo dãn trong thời gian dài. Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm như bong võng mạc, xuất huyết hoặc tân mạch, thậm chí gây mù lòa…
Trên lâm sàng, các tổn thương thường gặp bao gồm: tổn thương cực sau, teo võng mạc lan tỏa, teo quanh gai thị, lồi củng mạc sau, tổn thương và xuất huyết hoàng điểm, tân mạch hắc mạc (CNV), vết rạn (lacquer cracks), sẹo Fuchs, thoái hóa hoàng điểm dạng teo, cùng các tổn thương ngoại vi như thoái hóa dạng hàng rào, lỗ võng mạc và bong võng mạc.
Người cận thị nặng cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo như nhìn mờ tăng dần, nhìn méo hình, xuất hiện "ruồi bay", chớp sáng, có điểm đen ở trung tâm thị lực hoặc giảm thị lực đột ngột. Đây là những biểu hiện cho thấy võng mạc có thể đã bị tổn thương và cần được thăm khám sớm.
Chủ động phát hiện sớm, điều trị và phòng ngừa
Tùy theo mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Với các tổn thương võng mạc ngoại vi, laser quang đông giúp gia cố vùng yếu và giảm nguy cơ bong võng mạc. Trường hợp xuất hiện tân mạch hắc mạc có thể được điều trị bằng tiêm nội nhãn thuốc kháng tăng sinh mạch (anti-VEGF). Khi xảy ra biến chứng nặng như bong võng mạc, phẫu thuật là giải pháp cần thiết nhằm bảo tồn thị lực.
Bên cạnh điều trị, việc phòng ngừa và theo dõi đóng vai trò then chốt. Người cận thị nặng nên khám mắt định kỳ 3-6 tháng/lần, tự theo dõi bằng bảng Amsler, thực hiện các thăm dò như chụp OCT hoặc siêu âm khi có chỉ định. Đồng thời, cần hạn chế nhìn gần kéo dài, đặc biệt khi sử dụng thiết bị điện tử; áp dụng quy tắc 20-20-20 (cứ mỗi 20 phút nhìn xa 20feet (6 mét) trong ít nhất 20 giây); không dụi mắt, tránh chấn thương và đeo kính đúng số theo hướng dẫn của bác sĩ.
Đối với trẻ em, kiểm soát tiến triển cận thị là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng về sau. Phụ huynh nên cho trẻ tăng cường hoạt động ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày, đồng thời áp dụng các biện pháp như sử dụng atropin liều thấp hoặc đeo kính kiểm soát cận thị theo chỉ định của các bác sĩ chuyên khoa.
Khoa Dịch kính - Võng mạc, Bệnh viện Mắt Hà Nội khuyến cáo: thoái hóa võng mạc do cận thị nặng là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Người có độ cận cao không nên chủ quan, cần duy trì thói quen khám mắt định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để bảo vệ thị lực lâu dài.
Mai Trang