Theo bác sĩ Cù Thị Minh Ngọc, Khoa Y học hạt nhân - Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131 (Radioactive Iodine Therapy) là phương pháp sử dụng đồng vị phóng xạ của Iod để tiêu diệt tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật hoặc các tế bào ung thư đã di căn. Phương pháp này chỉ định cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, đặc biệt là các trường hợp có nguy cơ tái phát cao, và được thực hiện sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp. Bệnh nhân sẽ uống I-131 dưới dạng viên nang hoặc dung dịch, và cần cách ly theo chỉ định của bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến những người xung quanh.
Do đặc tính hấp thu rất tốt Iod của mô tuyến giáp bình thường và mô ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, nên I-131 đã được dùng để điều trị ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật. Điều trị bằng I-131 giúp người bệnh kéo dài thời gian sống thêm trong trường hợp bệnh đã di căn vùng cổ hoặc di căn xa. Đối với những bệnh nhân ung thư kích thước khối u nhỏ và chưa di căn ngoài tuyến giáp thì khối u có thể được lấy bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật.
Bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp, chỉ định điều trị I-131 nhằm:
Diệt giáp: Dùng I-131 để hủy mô giáp bình thường còn lại và/hoặc mô di căn vi thể Điều trị mô ung thư giáp: Dùng I-131 để hủy mô ung thư giáp (tại chỗ và di căn) khi còn hoặc không còn mô giáp bình thường.
Để đạt hiệu quả điều trị I-131 cao nhất, bệnh nhân phải có nồng độ hormone kích thích tuyến giáp (TSH hay Thyrotropin) cao trong máu. Hormone này có tác dụng làm mô giáp (và tế bào ung thư giáp) bắt giữ Iod phóng xạ. Có hai cách chính để đạt được điều này:
• Cách thứ nhất là dừng sử dụng hormone tuyến giáp vài tuần. Điều này làm giảm mức độ hormone tuyến giáp (suy giáp), kích thích tuyến yên tăng tiết TSH. Suy giáp có chủ định này chỉ là tạm thời nhưng có thể gây ra một số triệu chứng như mệt mỏi, giảm cảm xúc, tăng cân, táo bón, mỏi cơ và giảm khả năng tập trung.
• Cách thứ hai là tiêm TSH tái tổ hợp (Thyrogen), với cách này người bệnh không phải ngừng sử dụng hormone tuyến giáp trong thời gian dài. Thyrogen sẽ được tiêm trong 2 ngày sau đó điều trị iod phóng xạ vào ngày thứ ba. Với cách này, bệnh nhân không phải ngừng hormone tuyến giáp trong thời gian dài.
Bác sĩ Ngọc cũng khuyến cáo người bệnh nên thực hiện chế độ ăn kiêng Iod nghiêm ngặt trong 1 đến 2 tuần trước khi điều trị. Việc này nhằm tạo trạng thái "đói Iod" cho các tế bào tuyến giáp, giúp chúng hấp thụ Iod phóng xạ mạnh mẽ hơn. Cần tránh các thực phẩm chứa muối iod, cũng như các chế phẩm sữa (sữa các loại, bơ, phô mai), trứng, các loại hải sản, đậu nành và các chế phẩm của đậu nành. Không sử dụng các thuốc có chứa nhiều Iod đường uống hoặc bôi ngoài (trước khi sử dụng thuốc, bệnh nhân phải thông tin cho bác sĩ kê thuốc về yêu cầu kiêng Iod.
Cần thông báo cho bác sĩ nếu đang mang thai, nghi ngờ có thai hoặc đang cho con bú…
Trong quá trình điều trị, tùy theo mức độ mà người bệnh được chỉ định uống liều điều trị I-131. Sau đó vào viện nằm điều trị nội trú theo hướng dẫn của bác sĩ.
Sau khi sử dụng I-131, người bệnh được khuyến cáo nhai kẹo cao su để kích thích tăng tiết nước bọt, vận động nhiều, tắm gội bằng xà phòng nhiều lần trong ngày. Uống nhiều nước, tiểu nhiều lần, không nhịn tiểu để thải thuốc phóng xạ qua đường tiểu, để tránh tia bức xạ tác động lâu lên bàng quang và các cơ quan lân cận. Sau khi đi vệ sinh phải dội nhiều nước, không để nước tiểu dính vào da, quần áo. Rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh.
Khoảng 5-7 ngày sau uống thuốc, sẽ được chụp xạ hình toàn thân để đánh giá sự hấp thu I-131 của các mô tuyến giáp và phát hiện tổn thương di căn. Bệnh nhân cần phải tiếp tục dùng hormone tuyến giáp suốt quãng đời còn lại trừ những đợt tạm ngưng để xét nghiệm theo yêu cầu của bác sĩ.
Sau khi ra viện, bệnh nhân tiếp tục cách ly tương đối tại nhà trong 1-2 tuần, hạn chế tiếp xúc gần (dưới 30 phút) với người khác, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ em. Người bệnh tiếp tục uống nhiều nước, sử dụng đồ dùng cá nhân riêng, vệ sinh nhà tắm sạch sẽ sau khi sử dụng.
Đối với những tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp sau khi điều trị bằng Iod phóng xa, bác sĩ Ngọc cho biết, bệnh nhân có thể gặp một số tác dụng phụ như: Đau và sưng vùng cổ; Buồn nôn và nôn; Đau và sưng các tuyến nước bọt; Thay đổi vị giác; Khô miệng do xơ teo tuyến nước bọt; Rối loạn kinh nguyệt ở nữ, giảm số lượng tinh trùng ở nam nhưng hiếm khi gây vô sinh. Không có tác dụng xấu nào được ghi nhận ở những trẻ được sinh ra từ cha mẹ đã điều trị Iod phóng xạ trong quá khứ…
Điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131 (Iod phóng xạ) được xem là "vũ khí hiệu quả" giúp tiêu diệt triệt để tế bào ung thư còn sót lại, giảm nguy cơ tái phát và kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chuẩn bị, điều trị và theo dõi điều trị là chìa khóa để đạt được kết quả tối ưu, giúp người bệnh chiến thắng ung thư và trở lại cuộc sống bình thường.
Hà Khanh