Phóng viên: Thưa bác sĩ, viêm tai giữa là bệnh như thế nào và vì sao trẻ nhỏ lại dễ mắc bệnh hơn người lớn?
ThS.BS Vũ Tuấn Cường: Viêm tai giữa là tình trạng viêm niêm mạc tai giữa, thường xuất hiện sau các bệnh lý đường hô hấp như cảm cúm, viêm mũi họng, viêm VA hoặc viêm mũi xoang. Đây là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt ở nhóm trẻ từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi.
Các loại viêm tai giữa bao gồm:
Viêm tai giữa cấp tính: là tình trạng viêm cấp tính niêm mạc ở tai giữa. Khi soi tai có thể thấy màng nhĩ của trẻ bị phồng lên, hay có dịch mủ trong ống tai.
Viêm tai giữa ứ dịch: là tình trạng trong hòm tai có dịch nhầy hoặc dịch thanh dịch nhưng không có biểu hiện nhiễm khuẩn cấp rõ rệt như đau tai dữ dội hay sốt cao…
Viêm tai giữa mạn tính: nếu tình trạng bệnh kéo dài trên 3 tháng và xuất hiện tình trạng chảy mủ tai qua màng nhĩ thì bệnh đã chuyển biến sang mạn tính. Viêm tai giữa không được kiểm soát có thể gây giảm thính lực nặng và tiến triển lâu dài
Trẻ nhỏ dễ bị viêm tai giữa do viêm đường hô hấp trên gây lây lan qua vòi tai lên hòm tai. Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và còn rất yếu nên dễ mắc bệnh hơn người lớn. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến trẻ nhỏ có nguy cơ cao bị viêm tai giữa. Bên cạnh đó, cấu trúc tai của trẻ chưa hoàn chỉnh, vòi nhĩ ngắn và nằm ngang nên vi khuẩn, vi rút rất dễ xâm nhập vào và gây bệnh.
Bệnh thường gia tăng vào mùa đông, mùa xuân hoặc thời điểm giao mùa do thời tiết lạnh, độ ẩm cao làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường hô hấp trên. Môi trường ô nhiễm, khói bụi hoặc việc trẻ thường xuyên mắc viêm mũi họng cũng là yếu tố thuận lợi gây bệnh.
Phóng viên: Trong thực tế thăm khám, bác sĩ đã tiếp nhận những trường hợp nào đáng chú ý liên quan đến viêm tai giữa?
ThS.BS Vũ Tuấn Cường: Gần đây, chúng tôi tiếp nhận một bệnh nhi 6 tháng tuổi nhập viện trong tình trạng chảy mủ tai bên (P). Trẻ bị chảy mũi khoảng 5 ngày, bố mẹ tự mua thuốc để điều trị cho trẻ tại nhà nhưng không đỡ. Chỉ đến khi bố mẹ thấy tai cháu có mủ chảy ra mới đưa đến Bệnh viện đa khoa Chương Mỹ để thăm khám.
Một trường hợp khác là bệnh nhi 5 tuổi. Bố mẹ cho trẻ đến khám với triệu chứng nghe kém. Sau khi được nội soi tai mũi họng, trẻ được chẩn đoán viêm tai giữa ứ dịch cả 2 bên. Bệnh nhi được điều trị và theo dõi trong 14 ngày, hiện tại bệnh nhi đã khỏi bệnh.
Qua những trường hợp này có thể thấy nhiều phụ huynh vẫn còn chủ quan với các biểu hiện ban đầu của bệnh, khiến việc điều trị khó khăn hơn và nguy cơ biến chứng tăng lên.
Phóng viên: Những dấu hiệu nào giúp phụ huynh nhận biết sớm trẻ bị viêm tai giữa, thưa bác sĩ?
ThS.BS Vũ Tuấn Cường: Đối với viêm tai giữa cấp tính thường xuất hiện sau viêm đường hô hấp trên khoảng 3 - 5 ngày.
Các dấu hiệu thường gặp gồm: chảy mũi là triệu chứng thường xuất hiện sớm nhất; sốt là triệu chứng thường gặp.; đau tai là triệu chứng khá phổ biến ở trẻ bị viêm tai giữa. Tình trạng trẻ quấy khóc bất thường, thường xuyên lấy tay bứt tai hoặc có hiện tượng chảy nước hoặc mủ từ tai ra ngoài... thì rất có thể trẻ đang mắc phải bệnh viêm tai giữa cấp.
Chảy mủ: biểu hiện này thường gặp ở những trẻ bị viêm tai giữa cấp tính nhưng không được phát hiện điều trị sớm nên màng nhĩ bị thủng và mủ chảy ra ngoài. Khi trẻ đã bớt quấy khóc, nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng con đã khỏi bệnh. Tuy nhiên, bệnh của trẻ vẫn chưa khỏi. Nếu thấy trẻ có hiện tượng chảy mủ từ tai ra ngoài, các bậc phụ huynh nên nhanh chóng đưa con đến thăm khám tại các cơ sở y tế.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ trẻ chỉ bị cảm cúm thông thường nên chủ quan, trong khi viêm tai giữa nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn tới thủng màng nhĩ, viêm tai giữa mạn tính hoặc suy giảm thính lực. Đặc biệt, với trẻ nhỏ, nghe kém kéo dài còn ảnh hưởng tới khả năng phát triển ngôn ngữ, học tập và giao tiếp về sau.
Đối với viêm tai giữa ứ dịch: Triệu chứng thường không cấp tính rầm rộ nên phụ huynh thường dễ bỏ qua. Triệu chứng thường gặp ở trẻ lớn là nghe kém. Còn với trẻ nhỏ, thường phát hiện khi cha mẹ đưa con đến khám chuyên khoa tai mũi họng. Nghe kém kéo dài còn ảnh hưởng tới khả năng phát triển ngôn ngữ, học tập và giao tiếp về sau của trẻ.
Phóng viên: Hiện nay, viêm tai giữa được chẩn đoán và điều trị như thế nào, thưa bác sĩ?
ThS.BS Vũ Tuấn Cường: Nội soi tai mũi họng dùng để chẩn đoán, đưa ra hướng điều trị và tiên lượng bệnh. Một số trường hợp cần đo thính lực để đánh giá mức độ ảnh hưởng tới sức nghe.
Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh. Nếu có nhiễm khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định dùng kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, người bệnh có thể được sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm, các thuốc làm loãng dịch và hướng dẫn vệ sinh mũi họng đúng cách. Trường hợp nặng có thể cần can thiệp dẫn lưu tai giữa để tránh biến chứng.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng phụ huynh không nên tự ý mua kháng sinh cho trẻ sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng thuốc không đúng có thể khiến bệnh kéo dài, tăng nguy cơ kháng kháng sinh và gây khó khăn cho quá trình điều trị sau này.
Phóng viên: Bác sĩ có khuyến cáo gì dành cho phụ huynh để phòng ngừa viêm tai giữa cho trẻ nhỏ?
ThS.BS Vũ Tuấn Cường: Để phòng bệnh, phụ huynh cần giữ vệ sinh tai mũi họng cho trẻ. Điều trị sớm các bệnh viêm đường hô hấp trên và giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh. Trẻ cũng cần được bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và tiêm phòng đúng lịch để tăng sức đề kháng.
Một lưu ý quan trọng là không nên ngoáy tai bằng vật cứng vì có thể làm tổn thương ống tai và màng nhĩ. Khi trẻ có các dấu hiệu như sốt, sổ mũi kéo dài, đau tai, chảy mủ tai, hoặc nghe kém cha mẹ cần đưa trẻ tới cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Phát hiện sớm, điều trị đúng chính là cách tốt nhất để bảo vệ thính lực cho trẻ.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Kim Cương