Theo TS.BS Nguyễn Ngọc Đan - Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội, Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, tiêu hóa là quá trình biến đổi thức ăn thành những chất có thể hấp thu qua thành ống tiêu hóa để vào máu, với quá trình diễn ra từ miệng đến ruột già. Bất kỳ yếu tố nào làm thay đổi, cản trở, đảo lộn quá trình tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa đều có thể gây nên các rối loạn của hệ tiêu hóa.
Rối loạn tiêu hóa không phải là một bệnh lý cụ thể mà là tập hợp các triệu chứng bất thường có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau, thường bắt nguồn từ chế độ ăn uống không lành mạnh, sử dụng đồ uống có cồn hoặc mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Đau bụng - dấu hiệu không thể xem nhẹ
Đau bụng có thể do rất nhiều nguyên nhân, nhìn chung cần phải đi khám để được chẩn đoán và điều trị an toàn. Cần phải đến bệnh viện khẩn cấp trong một số trường hợp sau:
- Đau bụng xuất hiện một cách đột ngột, đau dữ dội, liên tục (như dao đâm), xuất hiện ở một vị trí sau có thể lan ra khắp bụng (thường gặp trong thủng dạ dày, thủng tá tràng, chửa ngoài tử cung vỡ…). Đây là những trường hợp tối cấp cứu thường phải mổ cấp cứu ngay.
- Đau bụng liên tục, kéo dài và có xu hướng ngày càng tăng, hay lan rộng ra khắp bụng: thường gặp trong các viêm nhiễm trong ổ bụng, có thể phải mổ cấp cứu trong một số trường hợp (viêm ruột thừa cấp, viêm ruột thừa vỡ, viêm túi mật cấp, viêm túi thừa đại tràng…).
- Đau bụng cơn, cơn đau có xu hướng ngày càng nặng lên và mau hơn, đau bụng cơn dữ dội không chịu đựng nổi hay gặp trong sỏi mật kẹt, sỏi tiết niệu.
- Đau bụng cơn, kèm theo nôn, bí trung tiện, bí đại tiện thường gặp trong tắc ruột, cần nhập viện cấp cứu.
- Đau bụng kèm theo tình trạng nhiễm trùng: sốt, môi khô, lưỡi bẩn, hơi thở hôi thường gặp trong các nhiễm trùng trong ổ bụng: viêm ruột thừa, viêm túi thừa, áp xe trong ổ bụng… cần phải đi khám sớm.
- Đau bụng kèm theo phát hiện các khối phồng, sa lồi, đau vùng bẹn, đùi, hay trên thành bụng gặp trong thoát vị nghẹt, cần phải được mổ sớm để tránh hoại tử ruột.
- Đau bụng sau chấn thương vào vùng bụng, sau cơn đau lan ra khắp bụng, kèm theo hoa mắt, chóng mặt, da, niêm mạc nhợt: có thể có tình trạng chảy máu trong ổ bụng, cần nhập viện ngay.
- Đau bụng kèm theo vàng da, vàng mắt, sốt thường gặp trong nhiễm trùng đường mật do sỏi mật.
- Đau bụng kèm theo chóng mặt, mệt mỏi, choáng ngất.
Buồn nôn, nôn
Theo TS.BS Nguyễn Ngọc Đan, buồn nôn, nôn là triệu chứng khá phổ biến trong các rối loạn đường tiêu hoá. Có thể do nhiều nguyên nhân gây ra như: viêm dạ dày, ngộ độc thức ăn, hay thậm chí là các bệnh lý cấp tính cần phải điều trị sớm, thậm chí là phẫu thuật như: tắc ruột, viêm phúc mạc…
Cần nhập viện cấp cứu trong một số trường hợp sau:
- Đau bụng cơn, sau kèm theo nôn: gặp trong tắc ruột (trong rối loạn tiêu hóa thường nôn trước đau bụng sau).
- Nôn ra máu cục lẫn thức ăn, nôn ra máu đỏ tươi, máu đỏ nâu, máu đen, gặp trong chảy máu tiêu hóa cao (chảy từ thực quản, dạ dày, hành tá tràng), cần cấp cứu sớm, để muộn có thể nguy hiểm đến tính mạng do mất máu.
- Nôn ra dịch ứ đọng đen bẩn, vàng bẩn, mùi hôi (như phân).
- Nôn kèm theo các triệu chứng khác như: sốt, nôn kéo dài trên 1 ngày, nôn nhiều gây mất nước (miệng khô, mắt khô, tiểu ít…), mệt mỏi, lơ mơ…
Rối loạn đại tiện - dấu hiệu quan trọng của bệnh tiêu hóa
TS.BS Nguyễn Ngọc Đan khuyến cáo, các biểu hiện như đại tiện phân đen, phân có máu, táo bón kéo dài hoặc tiêu chảy nhiều lần không nên bỏ qua. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến các bệnh lý như viêm loét đường tiêu hóa, polyp, trĩ hoặc thậm chí ung thư đại trực tràng. Đặc biệt, nếu kèm theo sụt cân, thiếu máu, mệt mỏi, người bệnh cần đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác.
Rối loạn nuốt - dấu hiệu cảnh báo bệnh thực quản
Các biểu hiện như nuốt nghẹn, nuốt đau, nuốt vướng là dấu hiệu bất thường của thực quản. Khi ăn thức ăn, người bệnh có cảm giác khó nuốt bởi thức ăn không được đưa vào thực quản hoặc đã vào thực quản nhưng khó tiêu không đi tiếp được xuống dưới, bị tắc nghẽn ở chỗ nào đó. Nhiều trường hợp bị đau khi nuốt, thức ăn không trôi được xuống đế tiêu hóa nên có cảm giác đau.
Đây là triệu chứng thường gặp của bệnh lý thực quản như: khối u thực quản, viêm hẹp thực quản, co thắt tâm vị, thậm chí là ung thư thực quản. Cần đi khám ngay khi các rối loạn kéo dài, liên tục, có xu hướng tăng lên, đặc biệt kèm theo mệt mỏi, sụt cân.
Một số triệu chứng khác như ợ hơi, ợ chua, ợ nóng: là tình trạng dịch acid, có thể kèm cả thức ăn từ dạ dày di chuyển ngược lên thực quản. Thường gặp trong các bệnh lý dạ dày, thực quản như: viêm loét dạ dày, tá tràng, viêm thực quản trào ngược… cần đi khám sớm để chẩn đoán và điều trị bệnh hiệu quả.
Chướng bụng, đầy tức bụng, chán ăn: luôn cảm thấy bụng căng tức, bí bách, khó chịu đặc biệt là sau khi ăn xong, khiến cho người bệnh không có cảm giác thèm ăn. Thường do một số bệnh lý gây đình trệ quá trình tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hoá: viêm dạ dày, táo bón, thậm chí là các nguyên nhân gây hẹp lòng ruột như: viêm hẹp, lao, khối u…
Mệt mỏi, ăn kém, thiếu máu, sụt cân: đây là các triệu chứng báo động, nguy hiểm, thường liên quan đến các bệnh lý phức tạp của ống tiêu hóa thậm chí là ung thư ống tiêu hoá, cần đi khám và điều trị sớm.
TS.BS Nguyễn Ngọc Đan khuyến cáo, việc khám sức khỏe định kỳ, tầm soát các bệnh lý đường tiêu hóa, nhất là ở những người có yếu tố nguy cơ cao nhằm phát hiện sớm những bất thường ở hệ tiêu hóa, giúp chẩn đoán sớm và nâng cao hiệu quả điều trị, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Bên cạnh đó, người dân cần xây dựng chế độ ăn uống khoa học, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, hạn chế rượu bia và các chất kích thích, đồng thời duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh để bảo vệ hệ tiêu hóa.
Mai Trang