Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhi.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, hiện nay tình hình bệnh tay chân miệng tại khoa Nhi, Bệnh viện đa khoa Gia Lâm đang diễn biến như thế nào? Số ca mắc trong thời gian gần đây có xu hướng tăng hay vẫn ở mức thấp?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Hiện tại, số lượng trẻ mắc bệnh tay chân miệng đến khám và điều trị tại khoa Nhi, Bệnh viện đa khoa Gia Lâm vẫn đang duy trì ở mức thấp, chưa ghi nhận xu hướng gia tăng đột biến trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, đây là bệnh truyền nhiễm có tính chất lưu hành theo mùa, thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ và mẫu giáo.
Do đó, dù số ca bệnh hiện chưa nhiều, chúng tôi vẫn duy trì công tác giám sát và phân luồng khám bệnh chặt chẽ, nhằm phát hiện sớm các trường hợp có dấu hiệu chuyển nặng, từ đó can thiệp kịp thời và hạn chế tối đa biến chứng. Đồng thời, tăng cường công tác tư vấn, truyền thông cho phụ huynh nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ và hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Đáng chú ý, tại khoa Nhi đã tiếp nhận trường hợp trẻ 3 tuổi mắc tay chân miệng có biến chứng viêm cơ tim. Vì thế, các bậc cha mẹ cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu bất thường ở trẻ để đưa trẻ đến các cơ sở y tế thăm khám và điều trị kịp thời.
Phóng viên: Dù số ca mắc tay chân miệng không nhiều, nhưng đã ghi nhận một trường hợp biến chứng viêm cơ tim. Bác sĩ đánh giá như thế nào về những nguy cơ tiềm ẩn phía sau các ca bệnh tưởng chừng nhẹ?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Trên thực tế, phần lớn các trường hợp tay chân miệng có diễn biến nhẹ. Tuy nhiên, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện biến chứng nặng, đặc biệt khi tác nhân gây bệnh là các chủng vi rút có độc lực cao, điển hình như Enterovirus.
Chúng tôi đã tiếp nhận trường hợp bệnh nhi V.G.K 3 tuổi, ban đầu chỉ có biểu hiện điển hình như sốt nhẹ và phát ban ở tay, chân, miệng. Tuy nhiên, chỉ sau 1 - 2 ngày, trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt nhiều, quấy khóc kéo dài và tim đập nhanh. Qua thăm khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm chuyên sâu, chúng tôi phát hiện trẻ có dấu hiệu viêm cơ tim - một biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Bệnh nhi đã được phối hợp điều trị tích cực, kiểm soát tim mạch và hỗ trợ toàn trạng. Nhờ phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm, tình trạng của trẻ đã cải thiện tốt và được xuất viện an toàn.
Trường hợp này cho thấy rằng, tay chân miệng không phải lúc nào cũng là bệnh lành tính như nhiều người vẫn nghĩ. Diễn tiến bệnh có thể nhanh và khó lường, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Phóng viên: Qua ca bệnh trên, đâu là những dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh tay chân miệng mà phụ huynh cần đặc biệt lưu ý, thưa bác sĩ?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Trong những ngày đầu của bệnh (đặc biệt trong 3 - 5 ngày đầu), phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng của trẻ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Những biểu hiện cảnh báo bao gồm: trẻ sốt cao liên tục, khó đáp ứng với thuốc hạ sốt; trẻ quấy khóc nhiều, kích thích, ngủ không yên; trẻ nôn nhiều, giật mình, run tay chân; mệt lả, li bì hoặc thở nhanh; tim đập nhanh bất thường, da tái hoặc vã mồ hôi. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong số trên, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, đánh giá và xử trí kịp thời. Tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.
Phóng viên: Khi số ca bệnh tay chân miệng chưa nhiều, làm thế nào để vừa tránh tâm lý hoang mang nhưng cũng không chủ quan trong công tác phòng chống tay chân miệng tại gia đình, trường học và cộng đồng, thưa bác sĩ?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần trang bị kiến thức đúng và đầy đủ về bệnh tay chân miệng để phòng bệnh chủ động cho trẻ. Phụ huynh không nên hoang mang trước các thông tin về biến chứng hiếm gặp, nhưng cũng không được chủ quan, bởi bệnh có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng.
Tay chân miệng là bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, vì vậy hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu thực hiện tốt các biện pháp sau: rửa tay bằng xà phòng đúng cách, đặc biệt trước khi ăn và sau khi chăm sóc trẻ; vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, vật dụng và bề mặt tiếp xúc thường xuyên; đảm bảo môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ; không cho trẻ mắc bệnh đến trường, thực hiện cách ly tại nhà theo hướng dẫn y tế. Nhà trường cần theo dõi sức khỏe trẻ hàng ngày, phát hiện sớm ca nghi ngờ để xử lý kịp thời. Việc duy trì các biện pháp này không chỉ phòng tay chân miệng mà còn giúp hạn chế nhiều bệnh truyền nhiễm khác.
Phóng viên: Việc Bộ Y tế lần đầu cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do vi rút EV71 sẽ tác động như thế nào đến hiệu quả phòng bệnh và khả năng giảm ca mắc nặng trong thời gian tới, thưa bác sĩ?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Bộ Y tế lần đầu cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do vi rút EV71 mở thêm cơ hội giảm biến chứng nặng ở trẻ nhỏ. EV71 là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh tay chân miệng, đặc biệt có thể dẫn đến các biến chứng nặng như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Vì vậy, việc có thêm vắc xin phòng EV71 được xem là bước tiến quan trọng trong chiến lược phòng bệnh chủ động, góp phần giảm nguy cơ bệnh nặng và quá tải y tế trong mùa dịch.
Dù vắc xin mang lại thêm lựa chọn phòng bệnh nhưng phụ huynh cần hiểu đúng để sử dụng hiệu quả. Vắc xin này chỉ phòng được bệnh tay chân miệng do chủng EV71, không phòng được tất cả các chủng vi rút khác cũng có thể gây bệnh. Do đó, trẻ đã tiêm vắc xin vẫn có nguy cơ mắc tay chân miệng nhưng nguy cơ diễn tiến nặng sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, việc tiêm chủng cần tuân thủ đúng chỉ định về độ tuổi, lịch tiêm và hướng dẫn của cơ sở y tế. Phụ huynh không nên tự ý cho trẻ tiêm khi chưa có tư vấn chuyên môn, đặc biệt với trẻ có tiền sử dị ứng hoặc bệnh lý nền.
Dù có vắc xin nhưng vẫn cần các biện pháp phòng bệnh cơ bản. Tay chân miệng là bệnh lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, vì vậy việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, bề mặt sinh hoạt và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với nguồn lây vẫn là biện pháp quan trọng hàng đầu. Ngoài ra, cha mẹ cần theo dõi các dấu hiệu bất thường ở trẻ như sốt cao liên tục, giật mình, quấy khóc, nôn nhiều, run tay chân… để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời, kể cả khi đã tiêm vắc xin.
Sự xuất hiện của vắc xin phòng EV71 như bổ sung thêm lá chắn quan trọng trong phòng bệnh cho trẻ nhưng để kiểm soát hiệu quả bệnh tay chân miệng vẫn cần sự kết hợp đồng bộ giữa tiêm chủng, vệ sinh phòng bệnh và phát hiện sớm ca bệnh trong cộng đồng.
Phóng viên: Từ thực tế điều trị tại khoa Nhi, bác sĩ có khuyến cáo gì tới các bậc phụ huynh để chủ động phòng chống bệnh tay chân miệng cho trẻ, đồng thời nâng cao cảnh giác với các bệnh truyền nhiễm khác thường gặp ở trẻ nhỏ?
ThS.BS Lương Thanh Tiến: Chúng tôi xin nhấn mạnh 3 điểm quan trọng:
Thứ nhất, không chủ quan với các bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ, ngay cả khi triệu chứng ban đầu có vẻ nhẹ.
Thứ hai, theo dõi sát diễn biến của trẻ trong những ngày đầu mắc bệnh, đặc biệt là các dấu hiệu bất thường nêu trên.
Thứ ba, chủ động phòng bệnh thông qua tiêm chủng, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và chăm sóc trẻ đúng cách.
Ngoài tay chân miệng, hiện nay còn nhiều bệnh truyền nhiễm khác như viêm đường hô hấp, cúm, sốt vi rút… cũng đang lưu hành trong cộng đồng. Do đó, việc nâng cao ý thức phòng bệnh và theo dõi sức khỏe trẻ một cách chủ động là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ trẻ an toàn.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Việt Nam