Phóng viên: Bác sĩ có thể cho biết nguyên nhân gây bệnh trĩ là gì và vì sao ngày càng phổ biến trong cộng đồng?
BSCKII Phùng Quang Mạnh: Bệnh trĩ hình thành khi các đám rối tĩnh mạch trĩ ở vùng hậu môn - trực tràng bị giãn quá mức, tạo thành búi trĩ sưng viêm. Tùy theo vị trí, bệnh được chia thành hai loại chính là trĩ nội và trĩ ngoại.
Trĩ nội xuất phát từ đám rối tĩnh mạch trĩ nằm phía trên đường lược, thường ít gây đau nhưng lại dễ gây chảy máu. Ở các giai đoạn nặng (độ 3-4), búi trĩ có thể sa ra ngoài hậu môn. Ngược lại, trĩ ngoại hình thành ở rìa hậu môn, phát triển từ đám rối tĩnh mạch trĩ ngoài, dễ gây đau rát, ngứa ngáy. Khi búi trĩ gây biến chứng có thể khiến người bệnh đau đớn hoặc mất máu cấp.
Nguyên nhân gây bệnh là hậu quả của tình trạng tăng áp lực ổ bụng kéo dài, dẫn đến ứ máu và căng giãn các búi tĩnh mạch trĩ. Áp lực này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố quen thuộc trong đời sống hiện đại như táo bón kéo dài, tiêu chảy mạn tính, thói quen rặn mạnh khi đi đại tiện, mang thai hoặc béo phì.
Ngoài ra, tính chất công việc cũng đóng vai trò quan trọng. Những người thường xuyên ngồi lâu như nhân viên văn phòng, lái xe đường dài, thợ may hoặc người lao động nặng như vận động viên cử tạ, quần vợt… đều có nguy cơ cao mắc bệnh. Bên cạnh đó, chế độ ăn thiếu chất xơ, uống ít nước cũng góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh trĩ.
Một điểm đáng lưu ý là trong một số trường hợp, trĩ có thể là biểu hiện thứ phát của các bệnh lý khác như xơ gan, khối u trực tràng hoặc tử cung. Vì vậy, việc thăm khám sớm khi có triệu chứng là rất cần thiết.
Phóng viên: Những dấu hiệu nào giúp người bệnh sớm nhận biết bệnh trĩ, thưa bác sĩ?
BSCKII Phùng Quang Mạnh: Triệu chứng điển hình và thường gặp nhất của bệnh trĩ là chảy máu khi đi đại tiện. Ở giai đoạn đầu, lượng máu thường ít, có thể nhỏ giọt. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển nặng hơn, máu chảy thành tia, thành dòng, thậm chí gây mất máu cấp, ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân.
Ngoài chảy máu, người bệnh còn có thể cảm thấy ngứa hoặc kích thích tại vùng hậu môn do dịch nhầy tiết ra từ niêm mạc hậu môn. Đây là triệu chứng dễ bị bỏ qua nhưng lại gây nhiều khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày.
Cảm giác đau hoặc khó chịu cũng thường xuất hiện, đặc biệt khi có biến chứng như nứt hậu môn, trĩ tắc mạch hoặc búi trĩ bị nghẹt. Mức độ đau có thể dao động từ nhẹ đến dữ dội, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
Một dấu hiệu khác là sự xuất hiện của khối phồng sa lồi ra gần hậu môn. Khối này có thể tự co lại sau khi đi đại tiện hoặc người bệnh phải dùng tay đẩy vào, thậm chí búi trĩ sa thường xuyên ra ngoài.
Điều đáng nói là nhiều người thường chủ quan hoặc ngại đi khám vì đây là vùng nhạy cảm. Điều này khiến bệnh tiến triển nặng hơn, làm tăng nguy cơ biến chứng và gây khó khăn trong điều trị.
Phóng viên: Vậy hiện nay có những phương pháp điều trị bệnh trĩ nào phù hợp với từng giai đoạn, thưa bác sĩ?
BSCKII Phùng Quang Mạnh: Việc điều trị bệnh trĩ phụ thuộc vào mức độ bệnh cũng như tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân. Mục tiêu chính là cải thiện triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Đối với trĩ nhẹ (độ 1 - 2) chưa có biến chứng, phương pháp điều trị chủ yếu là thay đổi lối sống, chế độ sinh hoạt. Người bệnh cần tăng cường vận động, bổ sung chất xơ trong khẩu phần ăn, uống đủ nước và xây dựng thói quen đi vệ sinh khoa học. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi, thuốc đặt hoặc thuốc uống nhằm giảm viêm, giảm đau và hạn chế chảy máu.
Khi bệnh tiến triển đến độ 3 - 4, các biện pháp can thiệp sẽ được cân nhắc. Tùy theo tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định tiêm xơ búi trĩ, thắt vòng búi trĩ hoặc phẫu thuật cắt bỏ búi trĩ.
Đặc biệt, một số biến chứng nguy hiểm như trĩ tắc mạch, trĩ sa nghẹt hoặc chảy máu gây mất máu cấp cần được xử trí cấp cứu. Nếu không can thiệp kịp thời, những tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.
Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng khi chưa có sự tư vấn của bác sĩ, vì có thể làm bệnh nặng thêm hoặc che lấp các dấu hiệu nguy hiểm.
Phóng viên: Theo bác sĩ, đâu là những giải pháp hiệu quả giúp phòng ngừa bệnh trĩ trong cộng đồng?
BSCKII Phùng Quang Mạnh: Phòng bệnh luôn là giải pháp tối ưu và bền vững nhất. Thực tế cho thấy, nếu duy trì được lối sống khoa học, chúng ta hoàn toàn có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh trĩ.
Thứ nhất là chế độ ăn uống hợp lý. Người dân nên tăng cường bổ sung chất xơ từ rau xanh và trái cây như rau lang, mồng tơi, đu đủ, chuối… Chất xơ giúp làm mềm phân, kích thích nhu động ruột và giảm tình trạng táo bón, một trong những nguyên nhân gây bệnh trĩ. Đồng thời, cần uống đủ 2 lít nước mỗi ngày để hỗ trợ quá trình tiêu hóa. Việc hạn chế đồ ăn cay nóng, rượu bia cũng rất quan trọng vì đây là những yếu tố làm tăng kích thích và áp lực lên vùng hậu môn.
Thứ hai là duy trì vận động thường xuyên. Các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ 30 phút mỗi ngày, tập yoga hoặc thể dục không chỉ giúp tăng cường sức khỏe mà còn hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn, giảm nguy cơ táo bón.
Thứ ba là xây dựng thói quen đi vệ sinh khoa học. Người dân không nên ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh, đặc biệt là tránh sử dụng điện thoại trong lúc đi vệ sinh. Việc này làm kéo dài thời gian rặn, tăng áp lực lên tĩnh mạch trĩ. Sau khi đi vệ sinh, nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng giấy mềm hoặc nước ấm, lau từ trước ra sau để ngừa nhiễm khuẩn.
Thứ tư là chú ý đến yếu tố tinh thần. Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa, làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ. Vì vậy, cần ngủ đủ giấc 7 - 8 tiếng/ngày, thư giãn hợp lý, có thể tập thiền hoặc nghe nhạc để giảm căng thẳng.
Cuối cùng, một biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả là ngâm hậu môn trong nước ấm khoảng 10 phút mỗi tối. Phương pháp này giúp tăng tuần hoàn máu, giảm áp lực lên tĩnh mạch và làm dịu các triệu chứng khó chịu.
Bệnh trĩ hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu mỗi người chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt. Việc lắng nghe cơ thể và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường cũng là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Kim Cương