Luật Phòng bệnh được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc xây dựng hệ thống y tế dự phòng hiện đại, chủ động và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới.
Ngày 5/6/2026, tại Hội thảo phổ biến, cung cấp thông tin về Luật Phòng bệnh và các nội dung liên quan đến hoạt động chăm sóc, nâng cao sức khỏe chủ động, phòng bệnh, tiêm chủng và dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, trẻ em do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) tổ chức, TS Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế cho biết, khác với Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm trước đây chủ yếu tập trung vào công tác phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm, Luật Phòng bệnh có phạm vi điều chỉnh rộng hơn, bao quát toàn diện các hoạt động phòng bệnh từ bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần đến dinh dưỡng và các điều kiện bảo đảm cho công tác phòng bệnh.
Trạm Y tế xã Hạ Bằng triển khai khám sức khỏe cho người dân trên địa bàn.
Một trong những điểm mới nổi bật của luật là lần đầu tiên khái niệm "phòng bệnh" được quy định đầy đủ trong văn bản luật. Theo đó, phòng bệnh là hoạt động y tế dự phòng nhằm ngăn ngừa sự phát sinh, ngăn chặn sự lây lan, tiến triển của bệnh, giảm thiểu hậu quả do bệnh gây ra và nâng cao sức khỏe cho cá nhân, cộng đồng.
Quy định này thể hiện rõ sự thay đổi trong cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe. Nếu trước đây hệ thống y tế chủ yếu tập trung vào điều trị khi người dân mắc bệnh thì nay trọng tâm được chuyển sang dự phòng, phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ ngay từ cộng đồng.
Theo TS Dương Chí Nam, Luật cũng xác định rõ nguyên tắc "phòng bệnh chủ động là chính, người dân là chủ thể trung tâm". Điều này đồng nghĩa với việc mỗi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng các dịch vụ y tế mà còn đóng vai trò chủ động trong việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.
Một chính sách nhận được sự quan tâm lớn là quy định khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên. Đây là lần đầu tiên quyền được khám sức khỏe định kỳ được luật hóa, góp phần phát hiện sớm bệnh tật, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh. Nghị định được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của luật, tạo điều kiện thuận lợi cho các bộ, ngành, địa phương và đơn vị y tế triển khai thống nhất các hoạt động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe và tiêm chủng trên phạm vi cả nước.
Đối với hệ thống y tế dự phòng, Luật Phòng bệnh quy định ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí chi thường xuyên và chi đầu tư cho lĩnh vực này. Đồng thời, luật bổ sung các chính sách ưu đãi đặc thù đối với nhân viên y tế trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế xã và các cơ sở y tế dự phòng. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm củng cố mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao năng lực phòng bệnh ngay từ tuyến đầu.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc lần đầu tiên đưa nội dung phòng, chống bệnh không lây nhiễm và phòng, chống rối loạn tâm thần vào trong luật. Các hoạt động phát hiện sớm, quản lý bệnh tại cộng đồng, dự phòng các yếu tố nguy cơ, chăm sóc sức khỏe tâm thần được quy định cụ thể, phù hợp với thực tiễn khi các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và các vấn đề sức khỏe tâm thần đang ngày càng gia tăng.
Trong lĩnh vực giáo dục, luật dành riêng các quy định về phòng bệnh trong cơ sở giáo dục. Các trường học có trách nhiệm tổ chức kiểm tra sức khỏe đầu năm học, khám sàng lọc bệnh tật, rà soát tiền sử tiêm chủng, bảo đảm dinh dưỡng học đường, tăng cường hoạt động thể lực và tư vấn tâm lý cho học sinh. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe thế hệ trẻ ngay từ trong môi trường học tập.
Đối với công tác tiêm chủng, mọi người dân đều có quyền được tiếp cận công bằng với vắc xin và sinh phẩm y tế phù hợp theo từng độ tuổi, đối tượng trong suốt vòng đời. Luật tiếp tục duy trì các quy định về tiêm chủng bắt buộc và tiêm chủng tự nguyện, đồng thời bảo đảm nguồn lực từ ngân sách nhà nước cho Chương trình Tiêm chủng mở rộng và hoạt động tiêm chủng chống dịch.
Bên cạnh đó, Luật Phòng bệnh cũng bổ sung nhiều quy định về an toàn sinh học trong xét nghiệm; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác phòng bệnh. Hệ thống thông tin phòng bệnh sẽ được xây dựng đồng bộ, kết nối dữ liệu về bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, tiêm chủng, dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ sức khỏe, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chăm sóc sức khỏe người dân.
Với nhiều chính sách mới mang tính toàn diện và đột phá, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để chuyển đổi mô hình y tế từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ bị động sang chủ động, từ điều trị sang dự phòng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng dân số, tăng tuổi thọ và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.
Duy Tuân