Tuy nhiên, theo kết quả tổng điều tra của Viện Dinh dưỡng quốc gia năm 2019-2020, tỷ lệ thiếu máu dinh dưỡng ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi trên cả nước là 19,6%, trung bình cứ 3 trẻ có 1 trẻ thiếu sắt.
Sắt là thành phần cấu tạo của hemoglobin, myoglobin, protein, enzyme… trong cơ thể. Chúng có nhiệm vụ vận chuyển oxy trong máu đến các tế bào, tham gia giải phóng năng lượng, tham gia chuyển hóa DNA cùng nhiều chức năng khác. Thiếu sắt, cơ thể không có đủ nguyên liệu sản xuất hemoglobin gây thiếu máu dinh dưỡng. Khi thiếu sắt kéo dài, trẻ không chỉ có nguy cơ bị thiếu máu mà còn bị ảnh hưởng đến trí tuệ, thể chất và hệ miễn dịch. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu sắt và đưa trẻ đi khám kịp thời là rất quan trọng.
Bác sĩ tư vấn dinh dưỡng cho trẻ tại Bệnh viện Nhi Hà Nội.
Theo các bác sĩ Khoa Dinh dưỡng – Bệnh viện Nhi Hà Nội, trẻ thiếu sắt thường có biểu hiện âm thầm, dễ bị bỏ qua. Một số dấu hiệu thường gặp là da xanh xao, niêm mạc nhợt, trẻ mệt mỏi, kém hoạt động, ít vận động hơn bình thường. Bên cạnh đó, trẻ có thể chậm tăng cân, chậm phát triển thể chất, kém tập trung và giảm khả năng học tập. Trong nhiều trường hợp, trẻ còn hay quấy khóc, khó chịu, giảm khả năng vận động, ít tương tác và khó kết nối xã hội. Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá chính xác. Việc chẩn đoán thiếu sắt cần dựa trên xét nghiệm máu và đánh giá chuyên môn, không nên tự ý bổ sung sắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì có thể gây tác dụng không mong muốn.
Thiếu sắt kéo dài có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Trước hết, tình trạng này ảnh hưởng đến trí tuệ và nhận thức của trẻ, khiến trẻ chậm phát triển tâm thần, giảm khả năng tập trung, giảm trí nhớ, học tập kém và giảm khả năng vận động. Trẻ cũng có thể thường xuyên quấy khóc, và những ảnh hưởng này có thể kéo dài, tác động đến sự phát triển toàn diện về sau.
Không chỉ vậy, thiếu sắt còn ảnh hưởng đến thể chất và hệ miễn dịch. Trẻ có thể chậm lớn, suy dinh dưỡng, thường xuyên mệt mỏi, giảm sức bền và dễ mệt khi gắng sức. Một số biểu hiện khác gồm tóc khô, móng tay dễ gãy. Khi hệ miễn dịch suy giảm, trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm khuẩn đường hô hấp.
Về mặt tâm lý và hành vi, trẻ thiếu sắt thường dễ cáu gắt, lo âu, bồn chồn, ít hòa đồng và giảm tương tác xã hội. Những thay đổi này ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp cũng như sự phát triển cảm xúc của trẻ.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, thiếu sắt có thể dẫn đến các biến chứng nặng. Tim phải hoạt động quá sức để cung cấp oxy cho cơ thể, có thể gây nhịp tim nhanh, tim to và dẫn đến suy tim. Ngoài ra, có thể xuất hiện biến đổi cấu trúc xương do tủy xương tăng sản xuất hồng cầu, cũng như tình trạng chậm phát triển tâm vận động.
Chính vì vậy, các bác sĩ khuyến cáo, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay khi nhận thấy các dấu hiệu như da xanh xao, niêm mạc nhợt, mệt mỏi, kém hoạt động, chậm tăng cân, chậm phát triển hoặc giảm khả năng tập trung và học tập. Việc phát hiện sớm giúp xử trí hiệu quả tình trạng thiếu sắt, đồng thời tạo điều kiện để trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện.
Để phòng ngừa và kiểm soát tình trạng thiếu sắt, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi khám và nhận tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhằm có hướng bổ sung phù hợp với từng cá thể. Đồng thời, cần theo dõi các dấu hiệu bất thường và duy trì thăm khám định kỳ để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.
Hà Khanh