Phát triển Y học cổ truyền: Cơ hội và thách thức trong hệ thống y tế hiện đại

Trong hơn 5 năm qua, Bệnh viện đa khoa Y học cổ truyền Hà Nội với vai trò là chuyên khoa đầu ngành đã triển khai quyết liệt các nội dung của quyết định và đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần khẳng định vị thế của YHCT trong hệ thống y tế Thủ đô và cả nước.

Trong giai đoạn vừa qua, ngành Y học cổ truyền Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu chuyên môn vượt trội, góp phần khẳng định vị thế và vai trò trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Hệ thống mạng lưới khám, chữa bệnh Y học cổ truyền liên tục được mở rộng với 2 bệnh viện chuyên khoa, 86% trạm y tế, phòng khám công lập triển khai dịch vụ YHCT và tận dụng thế mạnh của 750 cơ sở ngoài công lập. Đặc biệt, tỷ lệ điều trị ngoại trú bằng Y học cổ truyền tại các bệnh viện tăng mạnh, từ 8,76% (năm 2020) lên tới 14,36% (năm 2024), phản ánh rõ hiệu quả và xu hướng người bệnh tin chọn phương pháp này. Số lượt khám chữa bệnh bằng YHCT toàn hệ thống tăng từ 639.151 lên 722.557 lượt/năm, dù chịu tác động lớn của đại dịch Covid-19.

Về chuyên môn, ngành đã triển khai và hoàn thiện nhiều phác đồ điều trị kết hợp Y học cổ truyền với y học hiện đại, đóng góp tích cực trong chăm sóc các bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và tự chăm sóc sức khoẻ tại cộng đồng. Đội ngũ cán bộ YHCT không ngừng phát triển cả về số lượng (tăng hơn 36,9% trong vòng 5 năm) lẫn chất lượng, với tỷ lệ bác sĩ chuyên khoa YHCT và nhân lực trình độ đại học, sau đại học không ngừng được nâng cao. Công tác nghiên cứu khoa học cũng có bước tiến mạnh mẽ với tổng cộng 199 đề tài nghiên cứu trong 5 năm gần đây, tập trung ở các lĩnh vực như điều trị không dùng thuốc, vật lý trị liệu, điện châm, kết hợp thuốc Đông y với phương pháp hiện đại, góp phần làm phong phú kho tàng tri thức và cải thiện chất lượng phục vụ người bệnh.

Bên cạnh đó, Y học cổ truyền Hà Nội là điểm sáng cả nước trong duy trì và phát triển dược liệu tại chỗ với 368 vườn thuốc mẫu, hệ thống quản lý chất lượng dược liệu, chế biến và sản xuất các sản phẩm thuốc cổ truyền ngày càng hiện đại, chủ động đổi mới sáng tạo phục vụ điều trị. Ngành cũng ứng dụng chuyển đổi số, ứng dụng bệnh án điện tử, triển khai tiếp đón bệnh nhân bằng mã QR, CCCD gắn chip, góp phần rút ngắn thời gian, thủ tục cho người bệnh.

Những kết quả trên không chỉ thể hiện năng lực chuyên môn vững vàng mà còn khẳng định sự chủ động, thích ứng và sáng tạo của Y học cổ truyền Hà Nội trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để ngành tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Đặc biệt, tỷ lệ điều trị nội trú bằng YHCT tại các bệnh viện tiếp tục tăng mạnh qua các năm, tạo nền tảng vững chắc cho kết hợp YHCT với y học hiện đại. Tỷ lệ điều trị ngoại trú bằng YHCT tại các bệnh viện đã tăng mạnh từ 8,76% cuối năm 2019 đầu năm 2020 lên 14,36% năm 2024. Việc chuyển dịch từ điều trị nội trú sang ngoại trú giúp rút ngắn thời gian nằm viện, tiết kiệm chi phí giường bệnh và các dịch vụ đi kèm cho hàng chục nghìn lượt bệnh nhân mỗi năm. Tổng số lượt khám chữa bệnh bằng YHCT toàn hệ thống tăng từ 639.151 lên 722.557 lượt/năm, chứng tỏ nhiều bệnh nhân được điều trị hiệu quả bằng các phương pháp YHCT – vốn có chi phí thuốc, chi phí thủ thuật thấp hơn nhiều so với các can thiệp hiện đại. Việc áp dụng các biện pháp không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, điện châm, sử dụng thuốc nam giúp giảm tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược kéo dài, nhờ đó tiết kiệm trung bình từ 15–30% chi phí thuốc men cho bệnh nhân mạn tính so với điều trị đơn thuần bằng tân dược. Qua đó, giảm tải cho y tế tuyến trên và tiết kiệm chi phí gián tiếp như ăn ở, đi lại, thời gian chờ đợi.

Đồng thời, ngành đã tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải thiện thái độ phục vụ và thực hiện tốt các quy trình chuyên môn để tăng sự hài lòng của người bệnh. Bên cạnh đó, dù còn không ít khó khăn về phát triển nguồn dược liệu, đào tạo nhân lực, cơ sở vật chất và chính sách đãi ngộ, YHCT Hà Nội vẫn thể hiện tinh thần vượt khó, giữ vững vai trò trụ cột trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, xứng đáng tiếp tục được quan tâm đầu tư nhằm phát huy tối đa tiềm năng trong thời gian tới.

Chú trọng công tác nghiên cứu khoa học, phát triển và chuẩn hóa nhiều bài thuốc cổ truyền có giá trị cao, phục vụ tốt hơn nhu cầu điều trị. Bên cạnh đó, các phương pháp điều trị không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, điện châm... tiếp tục được nâng cao về kỹ thuật, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Với sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Thành phố và Sở Y tế Hà Nội, sự phối hợp đồng bộ giữa YHCT và y học hiện đại đã tạo điều kiện vững chắc để ngành YHCT ngày càng phát triển. Bệnh viện Đa khoa Y học cổ truyền Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành thực hiện hỗ trợ chuyên môn, giám sát hoạt động y học cổ truyền tại các bệnh viện, trung tâm y tế, kịp thời phản ánh khó khăn vướng mắc trong công tác y học cổ truyền; thường xuyên hướng dẫn các xã, phường, thị trấn trên địa bàn xây dựng xã tiến tiến về y dược cổ truyền theo quy định của Bộ Y tế.

Việc đào tạo đội ngũ nhân lực được chú trọng, cùng với nguồn dược liệu ngày càng đa dạng và hệ thống cơ sở vật chất được bổ sung, đảm bảo YHCT tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hệ thống y tế công cộng và ngoài công lập. Những năm gần đây, lĩnh vực YHCT đang có những bước phát triển mạnh mẽ, thể hiện rõ qua sự gia tăng đáng kể về nhân lực. Theo thống kê, trong giai đoạn 2019–2024, số lượng cán bộ YHCT trên cả nước đã tăng từ 2.138 người lên 2.927 người, tương đương mức tăng 36,9%.

Trong đó, khối bệnh viện có 984 cán bộ, 1.943 cán bộ công tác tại các trung tâm y tế quận, huyện. Là đơn vị đầu ngành về YHCT của Thủ đô, Bệnh viện Đa khoa Y học cổ truyền Hà Nội hiện quy tụ một đội ngũ chuyên môn chất lượng cao, gồm: 02 Phó Giáo sư; 05 Tiến sĩ; 04 bác sĩ chuyên khoa II; 24 thạc sĩ; 14 bác sĩ chuyên khoa I… Về lĩnh vực dược có đủ các trình độ từ dược sĩ đại học, cao đẳng đến trung học. Đội ngũ điều dưỡng với trên 120 người, có trình độ từ trung cấp đến sau đại học, các nữ hộ sinh và kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm.

Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng đội ngũ nhân lực YHCT cũng được cải thiện đáng kể. Ngày càng nhiều bác sĩ, y sĩ YHCT được đào tạo chuyên sâu, có trình độ cao, đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng lớn của người dân. Điều này cho thấy sự đầu tư mạnh mẽ vào nguồn nhân lực của ngành YHCT, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị bằng phương pháp y học truyền thống, kết hợp với y học hiện đại, mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh.

Trong quá trình phát triển Y học cổ truyền Thủ đô, Hội Đông y Hà Nội và Hội Châm cứu thành phố Hà Nội đã đóng vai trò nòng cốt, phối hợp hài hòa, xuyên suốt nhiều hoạt động chuyên môn và xã hội, góp phần nâng cao vị thế, chất lượng ngành. Hai hội đã chủ động phối hợp chuyên khoa đầu ngành tham gia các chương trình tập huấn, đào tạo, cập nhật kiến thức mới cho đội ngũ cán bộ y tế từ tuyến thành phố đến cơ sở, chú trọng truyền đạt kỹ thuật điều trị, các phác đồ châm cứu, phục hồi chức năng cùng các bài thuốc đặc sắc của y học cổ truyền.

Đồng thời, hai hội thường xuyên phối hợp giám sát chất lượng khám chữa bệnh y học cổ truyền tại các phòng khám và hỗ trợ phát triển và chuẩn hóa các phương pháp điều trị bằng không dùng thuốc, bảo tồn các bài thuốc quý hiệu quả từ đó tạo ra nhiều mô hình điểm, lan tỏa hiệu quả điều trị trong cộng đồng.

Tuy nhiên, công tác đào tạo nhân lực YHCT hiện còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả ứng dụng trong thực tiễn. Cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy còn thiếu hụt, đội ngũ giảng viên vừa thiếu về số lượng, vừa gặp khó khăn trong cập nhật kiến thức quốc tế. Hệ thống kiểm định chất lượng còn thiếu tiêu chí đặc thù, hợp tác quốc tế gặp rào cản ngôn ngữ, trong khi chính sách thu hút nhân tài chưa thực sự hiệu quả.

Thực hiện Đề án 06 của Chính phủ, các đơn vị đã thực hiện cải tiến quy trình khám chữa bệnh, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động chuyên môn từ khâu tiếp đón, triển khai Kiosk y tế thông minh đăng ký khám chữa bệnh qua xác thực thẻ căn cước công dân gắn chíp, ứng dụng VneID tích hợp sổ sức khỏe điện tử, lấy số tự động, phân luồng tại các buồng khám; thanh toán chi phí khám, chữa bệnh không dùng tiền mặt… với mục tiêu phục vụ tốt nhất, giảm phiền hà cho người bệnh và người nhà người bệnh.

Đồng thời, tích cực trong việc đổi mới phong cách thái độ phục vụ hướng đến sự hài lòng của người bệnh; tuân thủ thực hiện các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị, quy trình kỹ thuật chuyên môn, phác đồ điều trị, quy trình chăm sóc người bệnh và các định khác của Bộ Y tế; giải quyết kịp thời các ý kiến thắc mắc đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bệnh.

Để nâng cao chất lượng YHCT, thời gian tới, các đơn vị tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, mở các lớp nâng cao nghiệp vụ và chuyển giao kỹ thuật điều trị tiên tiến. Việc xây mới, nâng cấp khoa YHCT tại bệnh viện đa khoa cần được đẩy mạnh, cùng với đầu tư trang thiết bị hiện đại. Hà Nội ưu tiên các dự án phát triển dược liệu theo Quyết định 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tập trung vào các vùng tiềm năng như Ba Vì, Sóc Sơn, Thanh Trì, Thường Tín, Phú Xuyên, Mỹ Đức, Chương Mỹ… nhằm thúc đẩy sản xuất và ứng dụng dược liệu trong YHCT.

Song song với đó, tiếp tục kế thừa, phát huy và phát triển các giá trị Y dược cổ truyền, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng thuốc Nam trong điều trị. Việc gia tăng số lượng chế phẩm YHCT sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh. Đẩy mạnh kết hợp YHCT với phục hồi chức năng, mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu. Ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai khám chữa bệnh và tư vấn online tại các cơ sở y tế cũng là hướng đi quan trọng, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ YHCT trong giai đoạn mới.

Duy Tuân