Thực tế cho thấy, thiếu kẽm vẫn là tình trạng khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nhất là nhóm trẻ biếng ăn, kén ăn, hay ốm vặt hoặc có chế độ dinh dưỡng chưa cân đối. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu kẽm và có hướng bổ sung phù hợp sẽ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, toàn diện.
Kẽm giữ vai trò quan trọng đối với sự lớn lên của trẻ
Các chuyên gia dinh dưỡng cho biết, đối với trẻ em, kẽm đặc biệt quan trọng trong giai đoạn tăng trưởng nhanh những năm đầu đời. Nếu được cung cấp đầy đủ, trẻ sẽ có điều kiện phát triển chiều cao, cân nặng phù hợp với lứa tuổi.
Bên cạnh đó, kẽm còn góp phần nâng cao sức đề kháng, giúp cơ thể chống lại virus, vi khuẩn gây bệnh. Trẻ được bổ sung đủ kẽm thường ít mắc các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, tiêu hóa hơn.
Một vai trò quan trọng khác của kẽm là hỗ trợ vị giác và cảm giác ngon miệng. Đây cũng là lý do nhiều trẻ thiếu kẽm thường biếng ăn, ăn ít, chậm tăng cân. Ngoài ra, kẽm còn tham gia vào hoạt động của não bộ, giúp trẻ phát triển nhận thức, khả năng học hỏi và ghi nhớ.
Những dấu hiệu cảnh báo thiếu kẽm cha mẹ cần lưu ý
Theo Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Nhi Hà Nội, thiếu kẽm ở trẻ thường không biểu hiện rầm rộ mà diễn ra âm thầm qua nhiều dấu hiệu nhỏ. Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
Trẻ biếng ăn, ăn không ngon miệng, thường ngậm thức ăn lâu hoặc từ chối bữa ăn. Đây là biểu hiện khá điển hình của thiếu kẽm do vị giác bị ảnh hưởng. Trẻ chậm tăng cân, tăng chiều cao kém hơn so với chuẩn tăng trưởng hoặc so với bạn cùng lứa tuổi. Một số trẻ dù ăn đủ bữa nhưng cơ thể vẫn chậm lớn.
Trẻ dễ mắc bệnh do suy giảm miễn dịch như viêm hô hấp, tiêu chảy; tóc trẻ thưa, khô, dễ rụng; móng tay giòn, dễ gãy hoặc xuất hiện các đốm trắng nhỏ trên móng; da khô ráp, dễ nổi mẩn, viêm da, loét miệng tái đi tái lại hoặc vết thương lâu lành hơn bình thường.
Ngoài ra, nhiều trẻ thiếu kẽm còn hay quấy khóc, khó ngủ, ngủ không sâu giấc, dễ cáu gắt hoặc giảm tập trung.
Vì sao trẻ dễ bị thiếu kẽm?
Nguyên nhân phổ biến nhất là chế độ ăn thiếu thực phẩm giàu kẽm. Nhiều trẻ hiện nay ăn uống theo sở thích, chỉ thích đồ ngọt, thức ăn nhanh, ít ăn thịt cá, rau củ nên khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu vi chất.
Tình trạng biếng ăn, kén ăn kéo dài cũng khiến lượng kẽm đưa vào cơ thể bị thiếu hụt. Một số trẻ ăn ít trong thời gian dài sẽ thiếu không chỉ kẽm mà còn nhiều vitamin và khoáng chất khác.
Ngoài ra, trẻ mắc các bệnh lý đường tiêu hóa như rối loạn hấp thu, viêm ruột, tiêu chảy kéo dài cũng có nguy cơ thiếu kẽm cao hơn do hấp thu kém hoặc thất thoát vi chất qua đường tiêu hóa.
Trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ sau ốm dài ngày hoặc có nhu cầu tăng trưởng nhanh cũng dễ thiếu kẽm nếu chế độ ăn không được bổ sung phù hợp.
Một số cách chế biến thực phẩm chưa hợp lý như nấu quá kỹ, bảo quản không đúng hoặc cho trẻ ăn đơn điệu kéo dài cũng có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng của bữa ăn.
Bổ sung kẽm thế nào để an toàn và hiệu quả?
Theo khuyến cáo của Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Nhi Hà Nội, ưu tiên hàng đầu vẫn là bổ sung kẽm thông qua thực phẩm tự nhiên. Đây là giải pháp an toàn, bền vững và giúp trẻ hấp thu tốt hơn.
Cha mẹ nên tăng cường các nhóm thực phẩm giàu kẽm trong khẩu phần hằng ngày như thịt bò, thịt lợn nạc, thịt gà, cá, tôm, cua, hàu. Trong đó, hải sản và thịt đỏ là nguồn kẽm dồi dào.
Bên cạnh đó, trứng, sữa, phô mai, sữa chua cũng cung cấp một phần kẽm và nhiều dưỡng chất cần thiết khác. Với trẻ lớn hơn, có thể bổ sung thêm các loại đậu, hạt bí, hạt điều, hạt hướng dương, ngũ cốc nguyên cám.
Bữa ăn của trẻ nên đa dạng thực phẩm, thay đổi món thường xuyên để kích thích vị giác và tránh nhàm chán. Cha mẹ không nên chỉ tập trung vào một món với suy nghĩ "ăn nhiều là đủ chất".
Có nên tự ý cho trẻ uống kẽm?
Nhiều phụ huynh thấy con biếng ăn thường tự mua siro hoặc viên uống kẽm về sử dụng. Tuy nhiên, các bác sĩ khuyến cáo không nên tự ý bổ sung kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Việc dùng kẽm quá liều có thể gây buồn nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, giảm hấp thu đồng và ảnh hưởng cân bằng vi chất trong cơ thể.
Nếu cần dùng chế phẩm bổ sung, trẻ nên được thăm khám để đánh giá tình trạng dinh dưỡng, từ đó lựa chọn dạng dùng và liều lượng phù hợp theo độ tuổi.
Khi sử dụng kẽm, nên cho trẻ uống sau ăn để tăng hấp thu. Không nên dùng cùng lúc với sắt hoặc canxi. Đồng thời, cha mẹ cần theo dõi biểu hiện của trẻ trong quá trình sử dụng
Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi thấy trẻ có nhiều dấu hiệu nhận biết thiếu kẽm kéo dài; biếng ăn, chậm tăng cân, hay ốm vặt, có dấu hiệu suy dinh dưỡng hoặc nghi ngờ thiếu vi chất.
Ngoài ra, nếu đã điều chỉnh chế độ ăn hoặc bổ sung kẽm nhưng trẻ không cải thiện, cần được bác sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân khác như bệnh lý tiêu hóa, rối loạn chuyển hóa hoặc thiếu các vi chất đi kèm.
Việc kiểm tra sớm sẽ giúp trẻ được can thiệp đúng cách, tránh để kéo dài ảnh hưởng đến tăng trưởng trong giai đoạn vàng.
Khuyến cáo từ chuyên gia dinh dưỡng
Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Nhi Hà Nội nhấn mạnh, thiếu kẽm là tình trạng có thể phòng ngừa nếu cha mẹ chú ý xây dựng chế độ ăn khoa học cho trẻ ngay từ sớm. Trẻ cần được ăn đa dạng, đủ nhóm chất, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn và nước ngọt.
Cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ biếng ăn, chậm lớn hay thường xuyên mắc bệnh vặt. Đây có thể là tín hiệu cảnh báo cơ thể đang thiếu vi chất, trong đó có kẽm.
Bổ sung đúng cách, đúng thời điểm và theo hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ giúp trẻ cải thiện sức khỏe, tăng cường miễn dịch và phát triển toàn diện cả thể chất lẫn trí tuệ.
Mai Trang