Chảy máu cam là hiện tượng các mạch máu nhỏ bên trong niêm mạc mũi bị tổn thương và vỡ ra, gây chảy máu. Đây là tình trạng khá thường gặp trong cộng đồng và đa số có thể tự cầm máu nếu được xử trí đúng cách. Tuy nhiên, không ít người dân vẫn còn chủ quan hoặc thực hiện các biện pháp sơ cứu sai, tiềm ẩn nguy cơ gây mất máu nhiều, sặc máu hoặc bỏ sót bệnh lý nền nguy hiểm.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, bên trong khoang mũi có nhiều mạch máu nhỏ nằm sát bề mặt niêm mạc. Đây là vùng nhạy cảm, dễ bị tổn thương khi môi trường thay đổi đột ngột.
Trong những ngày nắng nóng, cơ thể tiết nhiều mồ hôi hơn, dẫn tới nguy cơ mất nước nếu không bổ sung đủ nước. Khi cơ thể thiếu nước, niêm mạc mũi cũng trở nên khô hơn, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên. Trong khi đó, việc ngồi hoặc ngủ trong phòng điều hòa nhiều giờ liên tục khiến không khí trở nên lạnh và khô, làm lớp niêm mạc mũi mất độ ẩm, trở nên khô nứt và dễ kích ứng.
Khi niêm mạc đã khô yếu, chỉ cần những tác động nhỏ như ngoáy mũi, dụi mũi, hắt hơi mạnh, xì mũi liên tục hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ, gây chảy máu cam.
Ngoài yếu tố thời tiết, nhiều nguyên nhân khác cũng làm tăng nguy cơ chảy máu cam như: viêm mũi dị ứng, cảm lạnh kéo dài, chấn thương vùng mũi hoặc va đập vùng mặt, tăng huyết áp, sử dụng thuốc làm loãng máu hoặc chảy máu cam tái phát nhiều lần chưa được thăm khám.
Không ít người vẫn xử trí chảy máu cam theo kinh nghiệm truyền miệng chưa đúng khoa học. Một trong những sai lầm phổ biến nhất là ngửa đầu ra sau để máu khỏi chảy ra ngoài. Thực tế, cách làm này khiến máu chảy ngược xuống họng, dễ gây buồn nôn, ho sặc hoặc khó thở, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ và người già. Một số trường hợp khác dùng giấy ăn hoặc bông nhét sâu vào mũi nhưng không đảm bảo vệ sinh, có thể làm tổn thương thêm niêm mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Nhiều người sau khi vừa cầm máu đã xì mũi mạnh để làm sạch máu còn đọng, vô tình khiến cục máu đông mới hình thành bị bong ra và chảy máu tái phát.
Do đó, các bác sĩ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội khuyến cáo, khi xảy ra chảy máu cam, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sơ cứu ban đầu:
(1) Giữ bình tĩnh, ngồi thẳng người: Người bệnh nên ngồi ở tư thế thẳng, tránh nằm xuống hoặc ngửa đầu ra phía sau. Tư thế ngồi giúp giảm áp lực lên hệ mạch máu vùng mũi và hỗ trợ kiểm soát lượng máu chảy.
(2) Cúi nhẹ đầu về phía trước: Đây là thao tác rất quan trọng nhưng thường bị làm sai. Việc cúi nhẹ đầu giúp máu chảy ra ngoài thay vì chảy xuống họng. Điều này giúp hạn chế nguy cơ sặc máu, buồn nôn hoặc kích thích đường hô hấp.
(3) Bóp cánh mũi đúng vị trí: Dùng ngón cái và ngón trỏ bóp nhẹ phần mềm của hai bên cánh mũi, ngay phía dưới sống mũi. Giữ liên tục trong khoảng 10 - 15 phút và thở bằng miệng. Trong thời gian này, người bệnh không nên bỏ tay ra kiểm tra quá sớm vì có thể làm gián đoạn quá trình đông máu tự nhiên.
(4) Có thể chườm lạnh vùng sống mũi: Có thể dùng khăn lạnh hoặc túi đá bọc khăn sạch chườm nhẹ lên vùng sống mũi và hai bên má. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch, hỗ trợ cầm máu hiệu quả hơn.
(5) Không ngoáy mũi hoặc xì mũi mạnh sau khi cầm máu: Sau khi máu đã ngừng chảy, niêm mạc mũi vẫn còn nhạy cảm. Người bệnh cần tránh ngoáy mũi, xì mũi mạnh hoặc vận động gắng sức trong vài giờ đầu để hạn chế chảy máu tái phát.
Dù phần lớn trường hợp chảy máu cam không nguy hiểm nhưng người dân tuyệt đối không nên chủ quan nếu xuất hiện các dấu hiệu sau: chảy máu kéo dài trên 20 phút dù đã sơ cứu đúng cách; máu chảy nhiều hoặc tái phát nhiều lần; chảy máu sau chấn thương vùng đầu, mặt hoặc mũi; kèm biểu hiện chóng mặt, mệt lả, khó thở, da xanh tái; người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc làm loãng máu; người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn đông máu.
Trong một số trường hợp, chảy máu cam kéo dài có thể liên quan tới bệnh lý huyết áp, tổn thương mạch máu hoặc các bệnh lý vùng mũi xoang cần được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân.
Để hạn chế nguy cơ chảy máu cam khi thời tiết oi bức và sử dụng điều hòa thường xuyên, các bác sĩ khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:
Uống đủ nước mỗi ngày: Bổ sung đủ nước giúp duy trì độ ẩm tự nhiên cho niêm mạc mũi và hạn chế tình trạng khô nứt. Người dân nên tăng cường uống nước, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng kéo dài.
Không lạm dụng điều hòa: Không nên để nhiệt độ điều hòa quá thấp hoặc ngồi liên tục nhiều giờ trong môi trường kín, khô lạnh. Có thể sử dụng máy tạo độ ẩm hoặc đặt chậu nước nhỏ trong phòng để cân bằng độ ẩm không khí.
Hạn chế ngoáy mũi và xì mũi mạnh: Đây là nguyên nhân cơ học phổ biến gây tổn thương niêm mạc mũi, đặc biệt ở trẻ em. Phụ huynh cần nhắc nhở trẻ giữ vệ sinh mũi đúng cách và tránh dùng tay tác động mạnh vào mũi.
Đeo khẩu trang khi ra ngoài: Khẩu trang giúp hạn chế tác động của bụi bẩn, khói xe và không khí nóng khô lên niêm mạc mũi, từ đó giảm nguy cơ kích ứng.
Kiểm soát tốt bệnh nền: Người có tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn đông máu cần tuân thủ điều trị, kiểm tra sức khỏe định kỳ và theo dõi sát các biểu hiện bất thường.
Khám chuyên khoa nếu chảy máu cam tái phát: Nếu tình trạng chảy máu cam xảy ra nhiều lần trong thời gian ngắn, người dân nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Các bác sĩ nhấn mạnh rằng chảy máu cam tuy là tình trạng thường gặp nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt trong mùa hè nắng nóng hiện nay. Việc xử trí đúng ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng giúp hạn chế biến chứng và tránh tâm lý hoang mang cho người bệnh.
Kim Cương