Theo đó, khi bước vào điều trị, cơ thể người bệnh phải tiêu tốn nhiều năng lượng để vừa "chiến đấu" với tế bào ung thư, vừa sửa chữa các tổn thương do tác dụng phụ của thuốc và tia xạ. Nếu không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, người bệnh dễ rơi vào tình trạng suy kiệt, sụt cân, giảm miễn dịch, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị.
Trước tầm quan trọng của dinh dưỡng trong điều trị cho người bệnh ung thư, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội đã đưa ra giải pháp giúp người bệnh. Theo đó, người bệnh nên áp dụng kế hoạch bữa ăn theo tuần. "Kế hoạch bữa ăn 1 tuần" này được thiết kế cho bệnh nhân đang điều trị ung thư, có tình trạng sụt cân nhẹ đến trung bình (BMI 18,5 - 25). Mục tiêu của thực đơn cung cấp 2000-2200 kcal/ngày, với 1.2-2g protein/kg cân nặng, giúp duy trì cân nặng ổn định (dao động không quá ± 5%). Thực đơn cần ưu tiên các nguyên liệu quen thuộc, dễ chế biến, phù hợp với khẩu vị gia đình, đồng thời đảm bảo đủ năng lượng và dưỡng chất thiết yếu.
5 nguyên tắc dinh dưỡng cần tuân thủ
Thứ nhất, chia nhỏ bữa ăn trong ngày
Thay vì ăn 3 bữa chính, người bệnh nên chia thành 5- 7 bữa/ngày, bao gồm 3 bữa chính và 2- 4 bữa phụ. Việc chia nhỏ bữa giúp giảm cảm giác buồn nôn, đầy bụng, đồng thời cải thiện khả năng tiêu hóa và hấp thu - đặc biệt quan trọng khi người bệnh bị tác dụng phụ của điều trị.
Chia nhỏ bữa ăn trong ngày
Thứ hai, đảm bảo cân đối dinh dưỡng
Khẩu phần ăn cần phân bổ hợp lý giữa các nhóm chất: 50% năng lượng từ tinh bột tốt như gạo, mì, khoai, ngô; 20 - 25% từ protein chất lượng cao như thịt, cá, trứng, đậu; 25 - 30% từ chất béo lành mạnh như dầu thực vật, mỡ cá, các loại hạt.
Bên cạnh đó, cần bổ sung tối thiểu 400g rau xanh và trái cây mỗi ngày để cung cấp vitamin và chất xơ.
Thứ ba, linh hoạt điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe
Theo các bác sĩ Bệnh viện Ung Bướu, kế hoạch này là gợi ý, không phải "công thức cứng nhắc". Người bệnh có thể thay đổi món ăn, thực phẩm theo khẩu vị, tình trạng sức khỏe mỗi ngày, tránh thực phẩm gây dị ứng. Ngày nào cảm thấy buồn nôn nhiều, chọn thực phẩm nhạt, dễ tiêu. Ngày nào khỏe hơn, tăng protein và rau củ.
Kế hoạch bữa ăn có thể linh hoạt điều chỉnh
Thứ tư, uống đủ nước
Người bệnh cần uống từ 2- 2,5 lít nước mỗi ngày, chia đều trong ngày để hỗ trợ chuyển hóa và đào thải độc tố.
Thứ năm, bổ sung bữa ăn thay thế khi cần thiết
Trong trường hợp ăn uống không đáp ứng đủ nhu cầu, người bệnh có thể sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng y học theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Lưu ý khi thực hiện tại nhà
Bệnh viện Ung Bướu nhấn mạnh, để đảm bảo hiệu quả dinh dưỡng, người bệnh và gia đình cần:
- Chủ động chuẩn bị thực phẩm: luôn có sẵn các nhóm thực phẩm thiết yếu như gạo, khoai, thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ, sữa, rau xanh, trái cây và các loại hạt, dầu thực vật, hạt giàu béo.
- Chế biến an toàn: thức ăn cần được nấu chín kỹ, hạn chế đồ sống, tái. Ưu tiên hấp, luộc, nướng thay vì chiên rán.
- Tăng năng lượng hợp lý: có thể bổ sung thêm dầu thực vật hoặc các loại hạt như lạc, vừng vào khẩu phần ăn.
- Theo dõi cân nặng định kỳ: cân mỗi tuần cùng giờ, tốt nhất nên cân vào buổi sáng, sau khi vệ sinh cá nhân. Nếu tăng/giảm quá 0.5kg/tuần thì điều chỉnh khẩu phần. Sụt cân >5% trong 1 tháng là dấu hiệu suy dinh dưỡng, cần báo bác sĩ ngay.
- Khám dinh dưỡng khi cần thiết: khi người bệnh ăn uống kém (dưới 50% nhu cầu trong hơn 3 ngày liên tiếp), nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc không uống được nước.
Cá thể hóa chế độ dinh dưỡng
Các bác sĩ khuyến cáo, mỗi người bệnh ung thư có thể trạng và đáp ứng điều trị khác nhau, vì vậy không có một chế độ ăn chung phù hợp cho tất cả. Việc tư vấn dinh dưỡng cá thể hóa là rất cần thiết để đảm bảo phù hợp với từng giai đoạn bệnh và phác đồ điều trị. Dưới đây là một số thực đơn gợi ý của Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội với mức năng lượng cung cấp 1900-2100kcal, phù hợp người 60+/-1kg.
Thực đơn 1:
| Bữa sáng (7h00) 380 kcal | Cháo thịt: 120g + thịt băm 40g Trứng gà luộc 1 quả Rau muống luộc 100g Dầu ăn 0,5 thìa |
| Bữa phụ 1 (9h30) 250 kcal | Sữa tươi không đường 200ml Chuối chín 100g Lạc rang hoặc hạt điều, hạt mắc ca… 10g |
| Bữa trưa (12h00) 520 kcal | Cơm gạo tẻ 2 lưng bát Cá hấp gừng 100g Canh bí đỏ nấu tôm: bí đỏ 100g + tôm 20g Rau cải luộc 150g Dầu ăn 1,5 thìa |
| Bữa phụ 2 (15h00) 280 kcal | Khoai lang luộc 100g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 200 – 250ml |
| Bữa tối (18h00) 470 kcal | Cơm 1,5- 2 lưng bát Thịt bò xào rau củ (50g thịt bò) Đậu phụ sốt cà chua 50g Canh rau ngót nấu tôm: rau 100g + tôm 20g Dầu ăn 1,5 thìa |
| Bữa phụ 3 (20h30) 250 kcal | Thanh long 100g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 150 – 200ml |
Thực đơn 2:
| Bữa sáng (7h00) 390 kcal | Phở gà: bánh phở 100g Thịt gà luộc 60g Rau thơm, giá đỗ 50g Dầu ăn 0,5 thìa |
| Bữa phụ 1 (9h30) 240 kcal | Nước đậu nành không đường 200ml Bánh bông lan nhỏ hoặc lát bánh gối 40g |
| Bữa trưa (12h00) 530 kcal | Cơm: 2 lưng bát Cá thu nướng 100g Canh cải thảo nấu tôm: cải 100g + tôm 20g Dưa leo 50g Dầu ăn 1,5 thìa |
| Bữa phụ 2 (15h00) 270 kcal | Ổi 100g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 150 – 200ml |
| Bữa tối (18h00) 460 kcal | Cơm: 2 lưng bát Gà luộc xé phay 60g Trứng chiên 1 quả Rau luộc: Su su 100g, cà rốt 50g Dầu ăn 1 thìa hoặc lạc hạt 1 thìa canh |
| Bữa phụ 3 (20h30) 260 kcal | Táo 80g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 150 – 200ml |
Thực đơn 3
| Bữa sáng (7h00) 410 kcal | Cháo tôm thịt: gạo 60g + thịt lợn nạc 40g + tôm 25g + dầu ăn 0,5 thìa Trứng gà luộc 1 quả Rau muống luộc 80g |
| Bữa phụ 1 (9h30) 280 kcal | Sữa tươi 200ml Bánh mì kẹp thịt hoặc giò: bánh mì ½ cái + thịt hoặc giò 50g + cà chua/dưa chuột 50g |
| Bữa trưa (12h00) 550 kcal | Cơm 2 lưng bát Cá hấp 100g Canh chua cá: cá 20g, rau 100g Rau luộc 100g Dầu ăn 1,5 thìa |
| Bữa phụ 2 (15h00) 280 kcal | Khoai luộc 100g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 150 – 200ml |
| Bữa tối (18h00) 480 kcal | Cơm 2 lưng bát Gà hầm thuốc bắc 80g Rau cải luộc 150g Dầu ăn 1,5 thìa |
| Bữa phụ 3 (20h30) 260 kcal | Bánh flan caramen 1 cái nhỏ hoặc Lê 100g Súp dinh dưỡng hoặc sữa (đậm độ 1-1,5kcal/ml): 150 – 200ml |
Dinh dưỡng hợp lý chính là nền tảng giúp người bệnh duy trì thể trạng, tăng sức đề kháng và nâng cao chất lượng cuộc sống trong suốt quá trình điều trị ung thư.
Mai Trang