Trong những năm gần đây, nhiều bệnh viện tuyến trung ương thường xuyên tiếp nhận các trường hợp người bệnh suy thận cấp, sau một thời gian sử dụng thuốc Nam không rõ nguồn gốc. Điểm chung của các ca bệnh này là người bệnh hoàn toàn không được thăm khám, không có chỉ định chuyên môn, tự ý uống lá cây, rễ cây, hoặc các loại bột thảo dược được quảng cáo là mát gan, bổ thận, giải độc, tiêu viêm. Nhiều người chỉ nghe theo lời giới thiệu của người quen hoặc các bài viết trôi nổi trên mạng xã hội, mà không hề biết rằng thận của họ đang phải gánh chịu một áp lực độc hại âm thầm và nguy hiểm.
Một số dược liệu có thể chứa chất độc với thận như Acid aristolochic (có trong một số cây họ Mộc hương), được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm gây độc thận và có thể gây ung thư. Bên cạnh đó, nhiều loại thuốc Nam đang được dùng hiện nay hoàn toàn không được kiểm soát về thành phần, liều lượng cũng như độc tính. Khi các dược liệu này được thu hái tự phát ngoài tự nhiên, không qua quy trình kiểm nghiệm nghiêm ngặt, nguy cơ lẫn tạp chất, nhiễm kim loại nặng có thể gây hại cho thận.
Thận là cơ quan rất lặng lẽ khi bị tổn thương. Người bệnh có thể uống thuốc Nam trong nhiều ngày, thậm chí vài tuần mà không hề cảm thấy bất thường. Tuy nhiên, các bác sĩ Bệnh viện Thận Hà Nội cho biết khi các độc tố trong thảo dược liên tục được đưa vào cơ thể, thận phải làm việc quá tải để xử lý những hợp chất lạ. Hậu quả là thận dễ bị viêm ống kẽ thận cấp (acute interstitial nephritis) hoặc hoại tử ống thận cấp (acute tubular necrosis). Người bệnh có thể không thấy triệu chứng ngay nhưng chỉ sau vài ngày, vài tuần, sẽ xuất hiện tiểu ít, phù mặt, chân, buồn nôn, mệt mỏi. Xét nghiệm thấy tăng ure, creatinine đột ngột - dấu hiệu suy thận cấp.
Điều đáng lo ngại là không ít người bệnh khi nhập viện vẫn tin rằng thuốc Nam mình sử dụng là bổ thận và không nghĩ đó là nguyên nhân gây bệnh. Chỉ đến khi được các bác sĩ khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc, kết quả xét nghiệm, mối liên quan giữa việc sử dụng thuốc Nam không rõ nguồn gốc và tổn thương thận mới được làm rõ.
Việc tự ý sử dụng các sản phẩm dược liệu không rõ nguồn gốc là một trong những yếu tố nguy cơ gây tổn thương thận cấp, thậm chí làm bệnh tiến triển nhanh sang suy thận mạn không hồi phục. Một khi thận đã suy mạn, người bệnh phải sống phụ thuộc vào thuốc, lọc máu định kỳ hoặc ghép thận, với chi phí và gánh nặng tinh thần vô cùng lớn.
Từ thực tế điều trị, các bác sĩ Bệnh viện Thận Hà Nội khuyến cáo người dân cần thay đổi nhận thức về thuốc Nam. Thuốc Nam không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Để sử dụng thuốc Nam một cách đúng đắn, dược liệu cần được bào chế theo quy trình chuẩn, được kiểm nghiệm thành phần và độc tính, và quan trọng nhất là phải được kê đơn, theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa y học cổ truyền có chứng chỉ hành nghề. Việc tự ý sử dụng lá cây, nước sắc, bột thảo dược không nhãn mác, không có hướng dẫn rõ ràng là vô cùng nguy hiểm.
Các bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng người bệnh tuyệt đối không nên tự ý ngừng thuốc Tây đang điều trị để thay thế bằng các bài thuốc Nam chưa được xác minh. Việc phối hợp Đông - Tây y, nếu cần thiết, phải có sự tư vấn và giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Mỗi quyết định dùng thuốc đều cần dựa trên bằng chứng khoa học, không nên đánh đổi sức khỏe của thận chỉ vì những lời quảng cáo hấp dẫn hoặc niềm tin truyền miệng thiếu kiểm chứng.
Tổn thương thận đôi khi rất âm thầm nhưng một khi đã suy thận thì không thể phục hồi như ban đầu. Chính vì vậy, việc phòng ngừa vẫn luôn là giải pháp tốt nhất. Khi có nhu cầu thăm khám, tư vấn hoặc tầm soát các bệnh lý về thận - tiết niệu, người dân nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc do sử dụng thuốc không an toàn.
Việt Nam