Theo ThS.BS. Chử Thị Chung, Trưởng khoa Sức khỏe môi trường - Y tế trường học, CDC Hà Nội, đuối nước là một tình huống cấp cứu đặc biệt nguy hiểm, có thể diễn biến rất nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, cứu hộ và sơ cứu kịp thời. Vì vậy, mỗi người dân cần trang bị kiến thức về cách xử trí khi gặp người bị đuối nước, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa để hạn chế những tai nạn đáng tiếc.
Bình tĩnh xử trí khi gặp người bị đuối nước
Khi phát hiện người có dấu hiệu đuối nước, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và nhanh chóng gọi hỗ trợ. Người chứng kiến cần hô lớn để thu hút sự chú ý của những người xung quanh, đồng thời gọi cấp cứu 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất. Trong thời gian chờ lực lượng chuyên môn, cần tìm kiếm các phương tiện hỗ trợ như phao cứu sinh, dây thừng, cây sào hoặc các vật nổi để tiếp cận nạn nhân một cách an toàn.
Đối với trẻ em, cần hướng dẫn rằng khi phát hiện người bị đuối nước phải lập tức gọi người lớn trợ giúp, tuyệt đối không tự ý nhảy xuống cứu người.
Nguyên tắc quan trọng trong cứu đuối là phải bảo đảm an toàn cho người cứu. Nếu chưa được đào tạo kỹ năng cứu hộ dưới nước, không nên lao xuống cứu nạn nhân, đặc biệt tại những khu vực nước sâu, dòng chảy mạnh, sóng lớn hoặc địa hình phức tạp. Thay vào đó, có thể sử dụng gậy, sào, cành cây dài để người gặp nạn bám vào; ném phao cứu sinh, chai nhựa, can nhựa hoặc các vật nổi khác; dùng dây hoặc khăn dài để kéo nạn nhân vào bờ nếu điều kiện an toàn cho phép. Hoặc nhờ người biết bơi, nhân viên cứu hộ hoặc lực lượng chức năng hỗ trợ.
Sau khi đưa được nạn nhân lên bờ hoặc đến nơi an toàn, cần nhanh chóng kiểm tra tình trạng ý thức và hô hấp. Người sơ cứu cần xác định xem nạn nhân còn tỉnh hay không, có thở bình thường hay không, có biểu hiện tím tái, khó thở, ho nhiều hoặc bất tỉnh hay không.
ThS.BS. Chử Thị Chung khuyến cáo không nên thực hiện các biện pháp dân gian như dốc ngược người, vác chạy, lăn người hoặc ép bụng để đẩy nước ra ngoài. Những động tác này không có hiệu quả trong cấp cứu đuối nước và có thể làm chậm thời gian sơ cứu cần thiết.
Nếu nạn nhân bất tỉnh, không thở hoặc thở bất thường, cần tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) càng sớm càng tốt trong khi chờ nhân viên y tế. Người đã được đào tạo kỹ năng sơ cứu có thể mở đường thở bằng cách đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, ngửa đầu nhẹ nhàng và nâng cằm. Sau đó thực hiện ép tim ngoài lồng ngực kết hợp thổi ngạt theo đúng kỹ thuật đã được hướng dẫn.
Trong trường hợp người sơ cứu không được đào tạo hoặc không thể thực hiện thổi ngạt an toàn, vẫn nên ép tim liên tục cho đến khi nhân viên y tế tiếp cận nạn nhân.
Nếu người bị nạn đã tỉnh hoặc còn tự thở được, cần đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn nếu có nôn ói hoặc còn lơ mơ. Đồng thời giữ ấm cơ thể bằng cách lau khô người, thay quần áo ướt nếu có điều kiện, nới lỏng quần áo và theo dõi sát tình trạng hô hấp. Không nên cho nạn nhân ăn hoặc uống ngay nếu còn lơ mơ, ho nhiều hoặc khó thở.
Ngay cả khi người bị đuối nước có vẻ đã hồi phục hoàn toàn, vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và theo dõi. Một số biến chứng hô hấp nguy hiểm có thể xuất hiện muộn sau tai nạn, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc những trường hợp có biểu hiện ho nhiều, đau ngực, khó thở, tím tái hoặc mệt lả.
Chủ động phòng tránh đuối nước trong dịp hè
Bên cạnh việc nắm vững kỹ năng sơ cứu, ThS.BS. Chử Thị Chung khuyến cáo người dân cần chủ động phòng ngừa tai nạn đuối nước, đặc biệt đối với trẻ em.
Gia đình cần tăng cường quản lý, giám sát trẻ trong thời gian nghỉ hè. Không để trẻ tự ý đi bơi, tắm ao hồ, sông suối, biển hoặc vui chơi gần khu vực nước sâu khi không có người lớn đi cùng. Tuyệt đối không cho trẻ bơi tại những nơi nguy hiểm như khu vực nước sâu, dòng chảy xiết, sóng lớn, nơi có biển cảnh báo hoặc trong điều kiện thời tiết mưa bão, lũ lụt.
Phụ huynh nên chủ động cho trẻ học bơi và trang bị kỹ năng an toàn dưới nước. Trẻ không chỉ cần biết bơi mà còn phải được hướng dẫn cách nhận biết nguy cơ, kỹ năng xử lý tình huống và cách tự bảo vệ bản thân khi tham gia các hoạt động dưới nước.
Khi đi bơi hoặc vui chơi gần sông, hồ, biển, trẻ cần được trang bị áo phao hoặc các thiết bị hỗ trợ phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của người lớn, giáo viên hoặc nhân viên cứu hộ.
Gia đình cũng nên thường xuyên cập nhật các thông tin cảnh báo về phòng chống đuối nước từ cơ quan chức năng, nhà trường và các phương tiện truyền thông chính thống để nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng tránh cho trẻ.
Cần thường xuyên nhắc trẻ những nguyên tắc an toàn cơ bản như: không tự ý đi bơi khi không có người lớn đi cùng; không bơi tại khu vực có biển cấm, nước sâu hoặc dòng chảy mạnh; không đùa nghịch, xô đẩy nhau khi ở gần ao, hồ, bể bơi hoặc bãi biển; không nhảy xuống nước khi chưa xác định được độ sâu và địa hình bên dưới; luôn mặc áo phao khi đi thuyền hoặc tham gia các hoạt động trên mặt nước. Khi thấy đuối nước cần gọi người hỗ trợ ngay, không tự ý lao xuống cứu nếu chưa có kỹ năng.
ThS.BS. Chử Thị Chung khuyến cáo, đuối nước là tai nạn có thể phòng tránh được nếu mỗi gia đình nâng cao ý thức giám sát trẻ em, chủ động trang bị kỹ năng an toàn dưới nước và nắm vững các bước sơ cứu cơ bản. Bình tĩnh - gọi hỗ trợ - cứu hộ an toàn - sơ cứu kịp thời chính là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ tính mạng người bị đuối nước và hạn chế tối đa những hậu quả đáng tiếc.
Mai Trang