Theo các bác sĩ Bệnh viện Tâm thần Mỹ Đức, việc chủ quan trước các dấu hiệu trầm cảm ban đầu có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người bệnh. Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần, kịp thời tìm đến cơ sở y tế khi phát hiện những dấu hiệu bất thường.
Từ thực tế này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với BSCKI Nguyễn Minh Hiếu, Bệnh viện Tâm thần Mỹ Đức.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, trầm cảm là gì và những dấu hiệu nào thường gặp ở người mắc trầm cảm mà cộng đồng dễ nhận biết nhất?
BSCKI Nguyễn Minh Hiếu: Trầm cảm là tình trạng rối loạn tâm trạng kéo dài, trong đó người bệnh thường xuyên cảm thấy buồn bã, chán nản, mất hứng thú với hầu hết các hoạt động, kèm theo rối loạn giấc ngủ, ăn uống, suy nghĩ và hành vi. Các triệu chứng này kéo dài ít nhất từ 2 tuần trở lên, ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe, công việc, học tập và sinh hoạt hàng ngày.
Những dấu hiệu thường gặp của trầm cảm bao gồm: Buồn bã, bi quan kéo dài, ít cười, nét mặt u sầu; Không còn hứng thú với những việc trước đây từng yêu thích; Mất ngủ, ngủ chập chờn hoặc ngủ quá nhiều; Chán ăn, ăn ít, sút cân hoặc ăn nhiều bất thường; Mệt mỏi kéo dài, mệt mỏi không tương xứng với lao động, giảm năng lượng, làm việc kém hiệu quả; Khó tập trung, trí nhớ giảm, khó khăn trong việc đưa ra quyết định; Cảm giác mình vô dụng, là gánh nặng cho gia đình; Nghĩ nhiều đến cái chết, có ý định hoặc hành vi tự sát. Khi các dấu hiệu này xuất hiện kéo dài và tăng dần, cần nghĩ đến trầm cảm và chủ động đi khám sớm.
Phóng viên: Vì sao việc phát hiện và điều trị trầm cảm sớm lại đóng vai trò quan trọng, thưa bác sĩ?
BSCKI Nguyễn Minh Hiếu: Phát hiện và điều trị sớm trầm cảm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi trầm cảm được điều trị sớm thì khả năng hồi phục cao, thời gian điều trị ngắn hơn. Đồng thời, giúp người bệnh sớm ổn định tinh thần, duy trì công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội. Ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng, mạn tính. Giảm nguy cơ tự sát và các hành vi nguy hiểm khác. Nhiều trường hợp trầm cảm nặng là hậu quả của việc chủ quan, giấu bệnh hoặc điều trị muộn.
Phóng viên: Trầm cảm có thể dẫn đến những nguy cơ nghiêm trọng nào đối với sức khỏe và tính mạng người bệnh, thưa bác sĩ?
BSCKI Nguyễn Minh Hiếu: Những nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng của trầm cảm gồm có nguy cơ tự sát và nguy cơ gây hại cho người khác.
Về nguy cơ tự sát, tự sát là triệu chứng nguy hiểm nhất của trầm cảm. Phần lớn các trường hợp tự sát đều có liên quan đến trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần khác. Người trầm cảm thường cảm thấy: tuyệt vọng, mất hy vọng vào tương lai; Cho rằng bản thân vô dụng, là gánh nặng cho gia đình; Nghĩ rằng cái chết sẽ giải thoát cho mình và cho người khác. Từ những ý nghĩ về cái chết, người bệnh có thể tiến tới ý định và hành vi tự sát nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Mọi lời nói hay hành vi ám chỉ muốn chết đều phải coi là dấu hiệu báo động, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần ngay.
Về nguy cơ gây hại cho người khác, trong một số trường hợp trầm cảm nặng, đặc biệt khi người bệnh rơi vào trạng thái tuyệt vọng cùng cực, suy nghĩ lệch lạc và mất kiểm soát hành vi, nguy cơ gây hại cho người khác có thể xảy ra. Một ví dụ đáng lưu ý là trầm cảm sau sinh. Người mẹ sau sinh có thể xuất hiện: buồn bã, kiệt sức, mất ngủ kéo dài; Cảm giác không còn khả năng làm mẹ; Suy nghĩ sai lệch, cho rằng bản thân và con đều không còn lối thoát. Trong những trường hợp rất nặng và không được phát hiện, điều trị kịp thời, người mẹ có thể tự sát hoặc gây hại cho chính con ruột của mình. Đây là hậu quả vô cùng đau lòng nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu trầm cảm sau sinh được nhận diện sớm và can thiệp đúng cách.
Phóng viên: Các phương pháp điều trị trầm cảm hiện nay là gì, thưa bác sĩ? Gia đình và cộng đồng cần có thái độ và hành động ra sao để giúp người trầm cảm sớm phục hồi, thưa bác sĩ?
BSCKI Nguyễn Minh Hiếu: Trầm cảm hoàn toàn có thể điều trị được. Điều trị cần thực hiện tại các cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, với các biện pháp chính như: Sử dụng các nhóm thuốc chống trầm cảm, an thần kinh, giải lo âu… theo chỉ định của bác sĩ; Kết hợp tư vấn tâm lý, hỗ trợ tinh thần; Điều trị duy trì để phòng tái phát. Người bệnh không được tự ý dùng thuốc hoặc tự ý ngừng điều trị, kể cả khi đã thấy đỡ và cần tái khám theo hẹn của bác sĩ.
Gia đình và cộng đồng có vai trò rất quan trọng trong phòng chống trầm cảm. Cần quan tâm, lắng nghe, chia sẻ với người có biểu hiện buồn bã, thu mình. Không kỳ thị, không coi trầm cảm là yếu đuối hay người bệnh tự nghĩ ra. Động viên người bệnh đi khám và tuân thủ điều trị. Phụ nữ sau sinh cần được theo dõi cả sức khỏe thể chất và tinh thần. Sự thấu hiểu và đồng hành của gia đình, cộng đồng chính là yếu tố bảo vệ quan trọng đối với người trầm cảm.
Phóng viên: Bác sĩ có khuyến cáo nào giúp phòng ngừa trầm cảm hiệu quả?
BSCKI Nguyễn Minh Hiếu: Người dân cần chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần, cân bằng công việc và nghỉ ngơi. Ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, tập luyện thể dục. Hạn chế rượu bia và các chất kích thích. Khi có dấu hiệu nghi ngờ trầm cảm, không tự chịu đựng, cần đi khám sớm. Khi người bệnh có ý nghĩ muốn chết hoặc gây hại, không để họ ở một mình, cần đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần ngay.
Trầm cảm là một bệnh lý nguy hiểm, không chỉ cướp đi niềm vui sống mà có thể cướp đi sinh mạng. Mỗi trường hợp trầm cảm không được phát hiện và điều trị kịp thời đều tiềm ẩn nguy cơ tự sát và gây hại cho gia đình, xã hội. Chính vì vậy, mỗi cá nhân cần chủ động quan tâm đến sức khỏe tinh thần của bản thân và người xung quanh, không e ngại hay kỳ thị khi tìm đến sự hỗ trợ y tế. Gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc nhận biết sớm các dấu hiệu trầm cảm, đồng hành cùng người bệnh trong quá trình điều trị, qua đó góp phần ngăn ngừa những hậu quả nặng nề do trầm cảm gây ra.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Việt Nam