5 thời điểm phải vệ sinh tay và quy trình rửa tay thường quy. (Hình minh họa)
Vệ sinh tay là biện pháp đơn giản, chi phí thấp nhưng hiệu quả nhất trong phòng ngừa nhiễm khuẩn và ngăn chặn lây truyền tác nhân gây bệnh tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Theo WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), việc rửa tay đúng kỹ thuật và đủ thời gian (ít nhất 20-30 giây) với xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn chứa cồn có thể giảm đáng kể tỷ lệ mắc các bệnh truyền nhiễm. Cụ thể, các nghiên cứu chỉ ra rằng vệ sinh tay thường quy có thể giảm từ 23-40% số ca mắc bệnh tiêu chảy, 16-21% các bệnh về đường hô hấp, và giảm đáng kể tỷ lệ trẻ em phải nghỉ học do các bệnh về đường tiêu hóa. Đối với môi trường bệnh viện, lợi ích này càng trở nên thiết yếu, giúp giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế, giảm thời gian nằm viện, chi phí điều trị và quan trọng nhất là bảo vệ tính mạng của người bệnh.
Trong bối cảnh hệ thống y tế toàn cầu và Việt Nam đang đối mặt với tình trạng kháng kháng sinh gia tăng, nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm mới và tái nổi, cũng như yêu cầu ngày càng cao về chất lượng điều trị và an toàn người bệnh, việc tuân thủ vệ sinh tay trở thành nhiệm vụ then chốt, là nền tảng của công tác kiểm soát nhiễm khuẩn và chăm sóc y tế an toàn.
Bàn tay nhân viên y tế chính là phương tiện truyền vi khuẩn giữa các người bệnh nếu không được vệ sinh đúng cách. Rửa tay đúng lúc, đúng qui trình là biện pháp đơn giản nhất nhưng hiệu quả nhất để ngăn ngừa nhiễm khuẩn trong bệnh viện.
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo nhân viên y tế cần tuân thủ nghiêm ngặt 5 thời điểm rửa tay cơ bản, đó là:
1. Rửa tay trước khi tiếp xúc với người bệnh: giúp bảo vệ người bệnh khỏi vi sinh vật có hại có thể có trên tay nhân viên y tế.
2. Rửa tay trước khi thực hiện thủ thuật vô khuẩn: nhằm phòng tránh đưa vi khuẩn vào cơ thể người bệnh qua các can thiệp như đặt catheter, tiêm truyền, thay băng…
3. Rửa tay sau khi tiếp xúc với dịch tiết của bệnh nhân: làm giảm nguy cơ lây nhiễm chéo giữa người bệnh.
4. Rửa tay sau khi tiếp xúc với người bệnh: giúp bảo vệ bản thân và môi trường xung quanh khỏi vi sinh vật từ người bệnh.
5. Rửa tay sau khi chạm vào đồ vật, bề mặt xung quanh người bệnh, ngay cả khi không tiếp xúc với bệnh nhân.
Tổ chức Y tế thế giới cũng khuyến cáo nhân viên y tế rửa tay đúng cách với dung dịch rửa tay nhanh có cồn, tốt nhất nồng độ 70 độ, dùng xà phòng và nước sạch khi tay bẩn thấy rõ, có dính máu hoặc dịch cơ thể và tuân thủ quy trình 6 bước rửa tay thường quy.
Bước 1: Làm ướt tay bằng nước và xà phòng; chà hai lòng bàn tay vào nhau.
Bước 2: Chà lòng bàn tay này lên mu và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại.
Bước 3: Chà hai lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ ngón tay.
Bước 4: Chà mặt ngoài các ngón tay này vào lòng bàn tay kia.
Bước 5: Xoay ngón tay cái của bàn tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại.
Bước 6: Xoay các đầu ngón tay của tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại. Làm sạch tay dưới vòi nước chảy đến cổ tay và lau khô.
Thời gian rửa tay ít nhất là 20-30 giây và các bước 2,3,4,5 làm đi làm lại tối thiểu 5 lần để đảm bảo bàn tay sạch vi khuẩn.
Nếu các cán bộ y tế rửa tay sạch khuẩn để bảo vệ sức khỏe cho người dân được họ chăm sóc, thì người dân cũng cần có ý thức rửa tay sạch khuẩn để góp phần bảo vệ sức khỏe cho chính họ và cả cộng đồng. Do vậy, mỗi người cần cần duy trì thói quen rửa tay vào các thời điểm quan trọng như trước, trong và sau khi chế biến thực phẩm; trước và sau khi ăn; sau khi đi vệ sinh; sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ nhỏ; sau khi ho, hắt hơi; trước và sau khi chăm sóc người bệnh; sau khi tiếp xúc với động vật, thức ăn chăn nuôi hoặc chất thải động vật; và sau khi tiếp xúc với rác thải.
Trong các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn, vệ sinh tay luôn được xem là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất, ít tốn kém nhất trong phòng ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện đồng thời là biện pháp đảm bảo an toàn cho nhân viên y tế trong thực hành chăm sóc và điều trị cho người bệnh. Do đó để bảo vệ sự sống, hãy vệ sinh tay thường xuyên và đúng cách.