Giai đoạn 2022 - 2023, bệnh mpox bùng phát tại khu vực châu Âu và nhiều quốc gia khác trong đó có Việt Nam. Giai đoạn 2024 - 2025, bệnh mpox tập trung chủ yếu tại một số quốc gia khu vực Châu Phi. Hà Nội luôn thường trực nguy cơ dịch xâm nhập trên địa bàn do hoạt động giao thương, du lịch, đi lại ngày càng gia tăng. Trước thực tế này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ThS.BS Nguyễn Công Huy, Khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, để làm rõ nguy cơ và các biện pháp phòng ngừa cần thiết.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, trong bối cảnh bệnh đậu mùa khỉ (mpox) vẫn đang lưu hành tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở châu Phi, bác sĩ đánh giá thế nào về nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vào Hà Nội hiện nay?
ThS.BS Nguyễn Công Huy: Hiện nay, theo thống kê của Bộ Ngoại giao Việt Nam có khoảng hơn 6 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập, lao động, làm việc tại nước ngoài. Mặt khác, Việt Nam là điểm đến du lịch ưa thích của người nước ngoài, chính vì vậy nhu cầu giao lưu, đi lại giữa Việt Nam và thế giới là rất lớn. Chỉ riêng tại Hà Nội, trong năm 2025, sân bay quốc tế Nội Bài đã tiếp đón hơn 14 triệu lượt khách xuất nhập cảnh. Với lưu lượng hành khách xuất nhập cảnh lên đến hàng chục triệu lượt người mỗi năm, đặc biệt gia tăng trong các dịp Lễ tết, kỳ nghỉ hoặc mùa du lịch, nguy cơ các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, mới nổi, tái nổi xâm nhập trên địa bàn thành phố, trong đó có bệnh mpox là luôn hiện hữu nếu không có sự chủ động giám sát và phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Phóng viên: Những yếu tố nào khiến người dân Hà Nội cần đặc biệt cảnh giác trong giai đoạn này, thưa bác sĩ?
ThS.BS Nguyễn Công Huy: Một số điều người dân cần lưu ý, cảnh giác trong giai đoạn hiện nay để phòng ngừa lây nhiễm bệnh như: Đi đến, du lịch tại các quốc gia đang có dịch mpox lưu hành, đặc biệt là các quốc gia khu vực châu Phi như Cộng hòa dân chủ nhân dân Congo, Burundi, Guinea, Siera Leone, Uganda, Tanzania… Việc đi đến các quốc gia đang có dịch lưu hành sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Tiếp xúc gần gũi, thân mật (ôm, hôn, bắt tay, quan hệ tình dục không an toàn) với người đi về từ các quốc gia đang có dịch lưu hành - đây là phương thức lây truyền bệnh dễ nhất. Những người làm ngành nghề dịch vụ, phục vụ như nhân viên lễ tân, nhân viên dọn phòng, tài xế… thường xuyên tiếp xúc với du khách quốc tế có nguy cơ phơi nhiễm và mắc bệnh cao hơn.
Bên cạnh đó, triệu chứng lâm sàng của bệnh mpox trong vòng 2 - 3 ngày đầu kể từ khi khởi phát không rõ ràng (sốt, đau mỏi cơ, mệt mỏi), có thể nhầm lẫn với các triệu chứng của các bệnh truyền nhiễm thường gặp khác làm người bệnh cũng như bác sĩ lâm sàng chưa nghĩ đến khả năng mắc bệnh mpox. Nếu không khai báo y tế và tự cách ly kịp thời, bệnh có thể lây sang người thân hoặc cộng đồng. Chính vì vậy, ý thức chủ động theo dõi sức khỏe sau khi trở về từ vùng có dịch là yếu tố vô cùng quan trọng.
Ngoài ra, những nhóm đối tượng nguy cơ cao như người mắc HIV; nhóm có hành vi quan hệ tình dục không an toàn, quan hệ tình dục với nhiều bạn tình, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), phụ nữ bán dâm là những nhóm có nguy cơ lây nhiễm bệnh cao nhất và dễ mắc bệnh nặng.
Phóng viên: Bác sĩ có thể cho biết dấu hiệu nhận biết sớm bệnh đậu mùa khỉ (mpox) để người dân chủ động phát hiện?
ThS.BS Nguyễn Công Huy: Bệnh mpox có nhiều dấu hiệu và triệu chứng và có thể biểu hiện khác nhau ở mỗi người. Ở một số người, bệnh chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ nhưng ở một số người khác các triệu chứng nặng hơn và cần được chăm sóc tại cơ sở y tế.
Các triệu chứng thường gặp của bệnh mpox bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ, sưng hạch bạch huyết và đặc trưng nhất là phát ban tiến triển qua 4 giai đoạn (rát, sẩn, mụn nước, mụn mủ). Các triệu chứng này có thể kéo dài 2 - 3 tuần. Các nốt ban có thể mọc rải rác toàn thân nhưng thường có xu hướng tập trung ở mặt, lòng bàn tay và lòng bàn chân, họng, bẹn và vùng hậu môn, sinh dục. Các mụn nước, mụn mủ trên da sau khi bị vỡ sẽ khô lại, đóng vảy và mọc da mới. Người bệnh chỉ hết khả năng lây truyền khi tất cả các nốt mụn nước, mụn mủ đã đóng vảy, bong ra và mọc lớp da mới.
Phóng viên: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội đã triển khai những biện pháp gì để chủ động phòng chống dịch bệnh, thưa bác sĩ?
ThS.BS Nguyễn Công Huy: Tại Hà Nội, công tác giám sát dịch tễ luôn được duy trì thường xuyên nhằm phát hiện sớm, cách ly kịp thời các trường hợp mắc/nghi ngờ mắc bệnh, đảm bảo không để dịch bệnh lây lan rộng ra ngoài cộng động. Cụ thể: Tổ chức giám sát chặt chẽ hành khách nhập cảnh vào Hà Nội qua cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài bằng máy đo thân nhiệt tự động và các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ khác. Phối hợp chặt chẽ với các bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh để kịp thời phát hiện các trường hợp nghi ngờ đến khám và điều trị.
Đồng thời, công tác giám sát dịch dựa trên hệ thống báo cáo bệnh truyền nhiễm trực tuyến theo Thông tư 54/2015/TT-BYT và giám sát tại cộng đồng dựa vào màng lưới cộng tác y tế dân số cũng được thực hiện hàng ngày. Khi có ca bệnh nghi ngờ, quy trình điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm và khoanh vùng được kích hoạt ngay lập tức. Bên cạnh đó, ngành y tế Thủ đô cũng tăng cường truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời giúp người dân hiểu đúng về bệnh, tránh tâm lý hoang mang nhưng vẫn duy trì cảnh giác cần thiết. Tuy nhiên, kiểm soát dịch bệnh không chỉ dựa vào hệ thống y tế mà cần sự hợp tác của mỗi cá nhân trong việc tự theo dõi sức khỏe và khai báo trung thực khi có triệu chứng.
Phóng viên: Bác sĩ có khuyến cáo cụ thể nào đối với người dân để chủ động phòng ngừa bệnh đậu mùa khỉ (mpox)?
ThS.BS Nguyễn Công Huy: Hiện nay, bệnh mpox đã có vắc xin phòng bệnh nhưng chỉ sử dụng cho các nhóm đối tượng nguy cơ cao hoặc tại các quốc gia đang có dịch lưu hành nặng. Tại Việt Nam, vắc xin mpox chưa được cấp phép lưu hành. Chính vì vậy, để chủ động phòng chống dịch bệnh mpox, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng sau:
Tránh tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc gần gũi với người mắc/nghi mắc bệnh mpox. Đeo khẩu trang y tế và găng tay dùng 1 lần nếu phải tiếp xúc với người có triệu chứng. Chủ động che miệng khi ho, hắt hơi, không khạc nhổ bừa bãi nơi công cộng. Tránh tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng, đồ dùng của người bệnh hoặc người nghi mắc bệnh như quần áo, chăn màn, ga gối… Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay.
Người có triệu chứng phát ban cấp tính không rõ nguyên nhân kèm theo một hoặc nhiều triệu chứng nghi ngờ cần chủ động tự cách ly và liên hệ ngay với các cơ sở y tế để được tư vấn, khám, chẩn đoán, điều trị kịp thời. Ngoài ra, cần đảm bảo an toàn thực phẩm (ăn chín, uống chín, không ăn thịt động vật hoang dã). Thực hiện lối sống lành mạnh, chung thủy, quan hệ tình dục an toàn. Tăng cường vận động thể lực, nâng cao sức khỏe…
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Việt Nam