Theo CN. Nguyễn Ngọc Ánh, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội, khẩu phần ăn tốt đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh thấy khỏe hơn trong quá trình điều trị ung thư, cung cấp cho người bệnh đủ năng lượng, hỗ trợ hệ miễn dịch và giúp kiểm soát các tác dụng phụ khi điều trị như mệt mỏi và buồn nôn. Ăn uống tốt giúp người bệnh cải thiện chất lượng cuộc sống và tăng khả năng chịu đựng các phương pháp điều trị.
Cung cấp đủ chất đạm
Trong cơ thể, protein (chất đạm) là thành phần cấu tạo nên cơ bắp, các mô và tế bào miễn dịch. Đối với người bệnh ung thư, nhu cầu protein thường cao hơn bình thường do cơ thể phải liên tục sửa chữa những tổn thương do bệnh và quá trình điều trị gây ra.
CN. Nguyễn Ngọc Ánh cho biết, trong trạng thái mệt mỏi và chán ăn, cơ thể có thể bị thiếu hụt đạm do ăn kém. Bởi vậy, người bệnh cần lưu ý đảm bảo đủ lượng protein trong khẩu phần. Cách tính lượng protein cơ thể bằng cân nặng x 1,2 đến 1,5. Ví dụ: người bệnh nặng 60kg thì lượng protein cần là (60 x 1,2) đến (60 x 1,5) = 72 đến 90g.
Nguồn protein nên được bổ sung đa dạng từ thịt nạc, cá, tôm, trứng, sữa và các loại đậu đỗ. Tuy nhiên, nhiều người bệnh gặp tình trạng chán ăn, ăn nhanh no hoặc thay đổi vị giác nên khó đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng trong các bữa chính.
"Thay vì cố gắng ăn thật nhiều trong một bữa, người bệnh nên chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày. Các bữa phụ như sữa chua trái cây, cháo thịt băm, súp dinh dưỡng hoặc sữa kết hợp bánh mì đều là những lựa chọn phù hợp để tăng cường protein", CN. Nguyễn Ngọc Ánh khuyến cáo.
Chất béo lành mạnh giúp bổ sung năng lượng
Không ít người bệnh có tâm lý e ngại chất béo vì lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, chất béo là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng, đồng thời giúp cơ thể hấp thu các vitamin.
Theo CN. Nguyễn Ngọc Ánh, người bệnh nên ưu tiên các nguồn chất béo có lợi từ quả bơ, các loại hạt như lạc, óc chó, mắc ca, vừng và các loại cá béo như cá hồi, cá trích. Đây là những thực phẩm giàu axit béo không bão hòa, có lợi cho tim mạch và hỗ trợ chống viêm. Ngược lại, cần hạn chế thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ, thịt đỏ chứa nhiều chất béo bão hòa và các sản phẩm chế biến sẵn có chứa chất béo chuyển hóa.
Đặc biệt, đối với những người đang bị buồn nôn hoặc tiêu chảy do điều trị, việc bổ sung năng lượng bằng các loại hạt hoặc dầu thực vật có thể giúp tăng lượng calo mà không làm tăng thể tích bữa ăn quá nhiều.
Lựa chọn tinh bột thông minh
Chất bột đường cũng là nguồn cung cấp năng lượng chính và "tức thì" cho cơ thể. Thực phẩm giàu chất bột đường (như gạo, mì, ngô, khoai, sắn, các loại trái cây ngọt) không chỉ cung cấp năng lượng mà còn cung cấp chất xơ cho cơ thể.
Tuy nhiên, trong quá trình điều trị ung thư, người bệnh có thể gặp phải rối loạn dung nạp đường huyết hoặc làm bệnh đái tháo đường trở nên "bất kham", khó kiểm soát lượng đường trong máu hơn. Do đó, cần ưu tiên chọn những loại chất bột đường không làm tăng nhanh đường huyết sau khi ăn, như gạo lứt, khoai và cần ăn chất bột đường cùng rau, chất đạm để làm chậm hấp thu đường. Với bữa phụ, người bệnh có thể ăn bánh mì kẹp trứng và rau hoặc ăn bánh mì uống cùng một ly sữa, sẽ làm đường hấp thu chậm hơn việc bạn chỉ ăn bánh mì.
Rau xanh và trái cây - nguồn cung cấp vitamin tự nhiên
Bên cạnh các nhóm thực phẩm chính, rau xanh và trái cây là nguồn bổ sung vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và chất xơ không thể thiếu trong khẩu phần ăn của người bệnh ung thư.
Theo khuyến cáo, mỗi bữa ăn nên có từ nửa đến một bát rau xanh. Trái cây nên ăn cách bữa cơm ít nhất 1 giờ để hạn chế quá nhiều chất bột đường cùng lúc. Lượng trái cây mỗi lần ăn khoảng 100-150g, tương đương việc chất đầy trái cây trong 1 tách uống trà (loại tách có đường kính khoảng 10cm).
CN. Nguyễn Ngọc Ánh cho rằng, người bệnh nên đa dạng hóa các loại rau củ quả với nhiều màu sắc khác nhau như xanh, đỏ, vàng, cam, tím. Mỗi màu sắc đại diện cho những nhóm dưỡng chất và hoạt chất sinh học có lợi riêng, góp phần tăng cường miễn dịch và bảo vệ tế bào.
Đối với những người gặp khó khăn trong việc nhai nuốt hoặc bị đau miệng do tác dụng phụ của điều trị, rau củ và trái cây có thể được xay nhuyễn hoặc chế biến mềm hơn để dễ sử dụng. Trong trường hợp nhạy cảm với mùi thức ăn, người bệnh có thể tận dụng hương vị tự nhiên của chanh, gừng hoặc quế để giảm cảm giác khó chịu và kích thích vị giác.
Đừng quên uống đủ nước
Nước là yếu tố thiết yếu cho mọi hoạt động sống của cơ thể. Uống đủ nước giúp hỗ trợ tiêu hóa, vận chuyển dưỡng chất, duy trì hoạt động của các tế bào và đào thải các sản phẩm chuyển hóa.
Theo CN. Nguyễn Ngọc Ánh, nhu cầu nước hằng ngày của mỗi người có thể ước tính bằng 40 x số kg cơ thể. Như vậy, một người nặng 60kg cần khoảng 2,4 lít nước mỗi ngày, bao gồm cả lượng nước có trong canh, súp, sữa và trái cây.
Các tác dụng phụ như nôn hoặc tiêu chảy có thể làm tăng nguy cơ mất nước. Vì vậy, người bệnh cần duy trì thói quen uống nước thường xuyên, chia nhỏ lượng nước trong ngày thay vì uống quá nhiều trong một lần để tránh cảm giác đầy bụng và buồn nôn.
Ngoài nước lọc, có thể bổ sung nước từ các loại trái cây nhiều nước như dưa hấu, cam, bưởi hoặc làm tăng hương vị nước uống bằng vài lát chanh hay gừng tươi.
Dinh dưỡng tốt góp phần nâng cao hiệu quả điều trị
Theo CN. Nguyễn Ngọc Ánh, dinh dưỡng là một phần không thể tách rời trong quá trình chăm sóc và điều trị người bệnh ung thư. Một khẩu phần ăn cân đối, đầy đủ dưỡng chất không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn góp phần hạn chế suy dinh dưỡng, tăng cường miễn dịch, cải thiện khả năng đáp ứng điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống.
"Mỗi bữa ăn là một cơ hội để nuôi dưỡng cơ thể. Những thay đổi nhỏ trong chế độ dinh dưỡng hằng ngày có thể tạo nên những khác biệt lớn trên hành trình điều trị ung thư. Người bệnh nên chủ động xây dựng chế độ ăn khoa học và tham khảo ý kiến của các chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình", CN. Nguyễn Ngọc Ánh chia sẻ.
Khánh Chi