Nhiều yếu tố thúc đẩy bệnh trĩ trong thai kỳ
Theo TS.BS Nguyễn Ngọc Đan, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội, Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, táo bón được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu dẫn tới bệnh trĩ ở phụ nữ mang thai. Tình trạng đại tiện khó, phải rặn nhiều không chỉ làm gia tăng áp lực ổ bụng mà còn thúc đẩy sự hình thành huyết khối trong búi trĩ.
Bên cạnh đó, sự thay đổi nội tiết trong thai kỳ cũng đóng vai trò đáng kể. Các mô trĩ rất giàu thụ thể rất nhạy cảm với estrogen và và nhạy cảm với sự thay đổi nội tiết. Dưới tác động của các hormone này, hệ thống dây chằng nâng đỡ búi trĩ trở nên lỏng lẻo, tạo điều kiện cho búi trĩ sa và phù nề.
Ở giai đoạn cuối thai kỳ, tử cung phát triển lớn gây chèn ép hệ tĩnh mạch vùng chậu, cản trở máu hồi lưu từ vùng hậu môn - trực tràng. Đồng thời, thể tích máu lưu thông trong cơ thể mẹ tăng từ 25- 40% cũng góp phần làm tăng áp lực tĩnh mạch và thúc đẩy bệnh lý trĩ.
Đáng chú ý, nguy cơ huyết khối trĩ ở phụ nữ sau sinh cao hơn rõ rệt so với trong thai kỳ. Việc rặn kéo dài trong quá trình chuyển dạ, thai to, sinh muộn hoặc táo bón sau sinh đều là các yếu tố nguy cơ đã được chứng minh. Các trường hợp trĩ cấp sau sinh thường biểu hiện bằng nhiều búi huyết khối, phù nề nhiều và gây đau dữ dội.
Điều trị nội khoa là chủ đạo
Theo TS.BS Nguyễn Ngọc Đan, nguyên tắc điều trị bệnh trĩ cấp ở phụ nữ có thai và sau sinh là ưu tiên tối đa điều trị bảo tồn, hạn chế can thiệp ngoại khoa nếu không thật sự cần thiết.
Điều trị trước hết cần tập trung kiểm soát các rối loạn tiêu hóa, đặc biệt là táo bón. Việc bổ sung chất xơ, uống đủ nước, duy trì vận động nhẹ nhàng và sử dụng các thuốc nhuận tràng thẩm thấu phù hợp giúp cải thiện đại tiện, đồng thời giảm đáng kể cảm giác đau do trĩ.
Các thuốc điều trị tại chỗ như thuốc mỡ hoặc thuốc đạn hậu môn. Các phương pháp điều trị tại chỗ thường là thuốc chống viêm hoặc thậm chí là corticosteroid, thuốc gây tê tại chỗ (lidocain), vitamin P và flavonoid. Thuốc đạn thường được ưa chuộng cho bệnh trĩ nội và thuốc mỡ cho bệnh trĩ ngoại hoặc trĩ hỗn hợp. Các phương pháp điều trị tại chỗ này có thể được sử dụng khi mang thai, hoặc ngay cả khi đang cho con bú.
Về giảm đau, paracetamol vẫn là lựa chọn ưu tiên do tính an toàn cao cho cả mẹ và thai nhi. Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) tuy có hiệu quả tốt với đau do huyết khối trĩ nhưng chống chỉ định từ tuần thai thứ 24 do nguy cơ ảnh hưởng tim thai, đồng thời không khuyến cáo trong thời gian cho con bú.
Trong các trường hợp đau nhiều, một số thuốc giảm đau nhóm opioid có thể được sử dụng ngắn ngày dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Tuy nhiên, cần đặc biệt thận trọng vì nguy cơ ảnh hưởng hô hấp và hội chứng cai thuốc ở trẻ sơ sinh.
Corticoid và thuốc tăng bền thành mạch có vai trò hỗ trợ
Ở những trường hợp phù nề nặng, đau nhiều, corticosteroid ngắn ngày có thể được cân nhắc nhằm giảm viêm và giảm phù nhanh chóng. Ngoài ra, các thuốc tăng sức bền thành mạch nhóm flavonoid cũng thường được sử dụng hỗ trợ mà không có chống chỉ định đáng kể ở phụ nữ mang thai và cho con bú.
Ngâm hậu môn bằng nước ấm tuy chưa có nhiều bằng chứng mạnh mẽ nhưng trên thực tế lâm sàng vẫn được khuyến cáo vì giúp giảm đau, thư giãn cơ hậu môn và cải thiện cảm giác khó chịu.
Phẫu thuật chỉ dành cho số ít trường hợp đặc biệt
Theo TS.BS Nguyễn Ngọc Đan, đa số trường hợp trĩ tắc mạch sau sinh sẽ cải thiện dần sau khoảng 5–7 ngày nếu điều trị bảo tồn đúng cách. Vì vậy, phẫu thuật cần được hạn chế tối đa.
Can thiệp ngoại khoa chỉ được xem xét trong một số tình huống đặc biệt như đau dữ dội không đáp ứng điều trị nội khoa, huyết khối trĩ ngoại thuần túy hoặc xuất hiện biến chứng hoại tử.
Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể thực hiện rạch lấy huyết khối dưới gây tê tại chỗ. Các phẫu thuật cắt trĩ triệt để như phương pháp Milligan-Morgan chỉ nên chỉ định rất hạn chế do nguy cơ ảnh hưởng mô tầng sinh môn đang phù nề sau sinh.
Nếu sau 3- 6 tháng điều trị bảo tồn mà bệnh trĩ vẫn kéo dài, gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, thì có để đề xuất phẫu thuật ở thời điểm này.
Khuyến cáo từ bác sĩ
TS.BS Nguyễn Ngọc Đan khuyến cáo, phòng ngừa táo bón là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế bệnh trĩ trong thai kỳ và sau sinh. Phụ nữ mang thai nên duy trì chế độ ăn giàu chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời uống đủ ít nhất 2 lít nước mỗi ngày. Việc vận động nhẹ nhàng, đi bộ thường xuyên và tạo thói quen đi vệ sinh đúng giờ cũng giúp giảm đáng kể nguy cơ hình thành búi trĩ và huyết khối trĩ.
Bác sĩ cũng khuyến cáo sản phụ không nên ngồi hoặc đứng quá lâu, tránh rặn mạnh khi đại tiện và không ngồi lâu trên bồn cầu. Trong sinh hoạt hàng ngày, có thể kê cao chân khi nằm nghỉ để hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch vùng chậu và hậu môn.
"Đa số trường hợp trĩ cấp ở phụ nữ mang thai và sau sinh có thể cải thiện tốt bằng điều trị nội khoa và thay đổi lối sống phù hợp. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc mà cần được thăm khám và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé", TS.BS Nguyễn Ngọc Đan nhấn mạnh.
Mai Trang