Mới đây, khoa Nội tiết và các bệnh chuyển hóa – Bệnh viện Thanh Nhàn tiếp nhận bệnh nhân nam 50 tuổi trong tình trạng rất nặng, sốt, mệt lả, mạch nhanh, hạ huyết áp (75/50mmHg), hạ đường huyết và nôn ói liên tục, rối loạn điện giải hạ natri máu, tăng kali máu. Sau khi nhập viện các bác sĩ nhận định ngay đây là một ca "suy thượng thận cấp", một biến chứng cấp tính, nguy hiểm của tình trạng suy thượng thận mạn do lạm dụng thuốc Corticosteroid (corticoid), có thể nguy hiểm tới tính mạng nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, nguyên nhân do bệnh nhân ngưng sử dụng corticoid đột ngột sau thời gian dài tự ý lạm dụng.
Người bệnh cho biết, nhiều năm nay thường xuyên bị đau lưng, đau khớp. Thay vì đi khám, ông đã tự mua thuốc Medrol (một loại corticoid) tại hiệu thuốc gần nhà và uống liên tục hơn 2 năm. Khi dùng thuốc, các cơn đau nhanh chóng thuyên giảm, khiến ông tin rằng mình đã tìm được "thuốc thần". Tuy nhiên, chỉ vài ngày trước nhập viện, ông sốt, mệt và bỏ thuốc. Ngay lập tức, cơ thể rơi vào tình trạng suy tuyến thượng thận cấp, là một biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Bệnh nhân nhập viện trong tình bụng to dạm dụng corticoid
Trường hợp bệnh nhân nam 13 tuổi tiền sử bị viêm mũi đi khám và được bác sĩ có kê thuốc dùng ngắn ngày để điều trị viêm mũi nhưng sau đó người nhà tự ý mua thuốc xịt mũi xịt kéo dài liên tục hàng năm nay. Thời gian gần đây người nhà phát hiện bệnh nhân mặt to lên, đỏ hai bên má, gáy gồ lên, rậm lông… Gia đình đưa đi khám tại khoa Nội tiết và các bệnh chuyển hóa Bệnh viện Thanh Nhàn. Khi khám thì bác sĩ của khoa thấy trẻ có biểu hiện của hội chứng cushing không điển hình, xét nghiệm có cortisol và ACTH máu rất thấp. Bệnh nhân bệnh nhi được chẩn đoán là một tình trạng suy thượng thận do thuốc xịt mũi có chứa corticoid sử dụng lạm dụng kéo dài gây nên.
Bệnh nhân nữ 56 tuổi vào viện trong tình trạng đau lưng, đau toàn thân, da mỏng dính đỏ da, nhiễm khuẩn trên da toàn thân, yếu mệt không thể đi lại được Bệnh nhân bị đau xương khớp và tự ra hiệu thuốc mua thuốc giảm đau, thuốc có chứa corticoid và dẫn đến tình trạng loãng xương nặng do thuốc và hội chứng cushing do thuốc, thay đổi hình thể tay chân teo nhỏ, bụng béo mỡ, mặt to đỏ, bệnh nhân suy giảm miễn dịch khiến nhiễm khuẩn mô mềm, da toàn thân, tiên lượng nặng và điều trị kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng sống.
Theo BS.CKII Lê Thị Phương Huệ, Trưởng khoa Nội tiết và các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn, corticoid chính là con dao hai lưỡi, corticoid là nhóm thuốc có tác dụng chống viêm, giảm đau, chống dị ứng mạnh, thường được chỉ định trong viêm khớp, hen suyễn, lupus, dị ứng, bệnh da liễu... Các thuốc phổ biến gồm Prednisolon, Dexamethason, Medrol… dưới nhiều dạng: thuốc tiêm, viên uống, kem bôi, nhỏ mắt, nhỏ mũi. Điều đáng lo ngại là corticoid còn được "ngụy trang" trong nhiều loại thuốc quảng cáo giảm đau, trị nhức nhanh không rõ nguồn gốc, khiến người dân dễ dàng tiếp cận và sử dụng bừa bãi, kéo dài, gây những hậu quả khôn lường khi lạm dụng corticoid
BS.CKII Lê Thị Phương Huệ cho biết, việc dùng corticoid không đúng chỉ định hoặc kéo dài có thể để lại nhiều hệ lụy như: Biến dạng cơ thể: mặt tròn "trăng rằm", bụng to, lưng gù, da mỏng, dễ bầm tím, rạn đỏ tím. Suy giảm sức khỏe: yếu cơ, teo cơ tay chân, loãng xương, tăng huyết áp, tăng đường huyết dẫn đến nguy cơ đái tháo đường và bệnh tim mạch. Ảnh hưởng tinh thần: mất ngủ, lo âu, trầm cảm. Nguy hiểm tính mạng: suy giảm miễn dịch, dễ nhiễm trùng; đặc biệt ngừng corticoid đột ngột có thể gây suy thượng thận cấp và tử vong.
Việc lạm dụng corticoid diễn ra phổ biến ở Việt Nam trong điều trị các bệnh viêm mũi họng, viêm đường hô hấp, viêm da hay sẩn ngứa dị ứng và các bệnh xương khớp (được trộn lẫn trong các thành phần thuốc cổ truyền không rõ nguồn gốc). Việc sử dụng thuốc bừa bãi làm suy giảm khả năng miễn dịch làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Để phát huy hiệu quả điều trị và hạn chế các tác dụng bất lợi của nhóm thuốc này, các bác sĩ khuyến cáo, người bệnh cần tuân thủ liệu trình điều trị và chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị. Khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe, người dân nên đi khám bác sĩ và sử dụng thuốc đúng theo chỉ định. Không được tự ý mua và sử dụng thuốc hoặc theo lời mách bảo của người thân, người quen, mạng xã hội hay quảng cáo… vì hậu quả sẽ là khôn lường...
Những lưu ý các dấu hiệu cảnh báo sớm của suy tuyến thượng thận như: mệt suốt ngày, bụng to bất thường, mặt tròn, rạn da đỏ tím, yếu mệt, dễ bầm tím, tăng huyết áp và đường huyết, dễ bị nhiễm khuẩn. Chỉ sử dụng corticoid theo đơn và hướng dẫn của bác sĩ.
Không dừng corticoid đột ngột mà cần giảm liều từ từ dưới sự giám sát của bác sĩ. Khám theo hẹn nếu phải điều trị corticoid lâu dài cũng như cần có vòng tay cảnh bảo mình bị bệnh này đề phòng trong các trường hợp khẩn cấp được nhận diện ngay và xử trí kịp thời.
Corticoid chính là "con dao hai lưỡi" nếu dùng đúng bệnh, đúng thời gian, sẽ cứu sống và cải thiện một số bệnh, nhưng nếu lạm dụng có thể gây ra những hậu quả nặng nề và thương tâm. Vì vậy, người bệnh phải dùng thuốc tuân thủ theo theo chỉ định (đơn thuốc) của bác sỹ đừng biến corticoid thành kẻ giết người thầm lặng.
Lê Hòa