Không còn là những biểu hiện lẩm cẩm tuổi già dễ bị bỏ qua, rối loạn tâm thần ở người cao tuổi cần được phát hiện sớm, can thiệp kịp thời để giúp người bệnh phục hồi và sống an toàn, có chất lượng. Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, các rối loạn tâm thần ở người cao tuổi ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít gia đình vẫn xem những biểu hiện như mất ngủ, thay đổi hành vi, hay nói lộn xộn là bình thường của tuổi già, dẫn đến việc chậm trễ trong thăm khám và điều trị. Hệ quả là nhiều trường hợp khi đến bệnh viện đã ở giai đoạn nặng, tiềm ẩn nguy cơ cao cho chính người bệnh và người thân.
Một trường hợp điển hình gần đây tại BVĐK Ba Vì cho thấy rõ điều này. Người bệnh Nguyễn Thị H., 68 tuổi, có tiền sử nhồi máu não và xuất huyết não. Trước đó, gia đình đã đưa đi khám tại cơ sở y tế khác và được tư vấn chuyển tuyến để điều trị chuyên sâu. Tuy nhiên, khi đến BVĐK Ba Vì với mục đích xin chuyển tuyến, qua thăm khám ban đầu, các bác sĩ đã phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường nghiêm trọng.
Các bác sĩ thăm khám cho người bệnh. (BVCC)
Người bệnh tuy tỉnh táo nhưng lời nói lộn xộn, hoang mang, luôn trong trạng thái sợ hãi. Đáng chú ý, người bệnh xuất hiện hoang tưởng bị hại, cho rằng có người đầu độc thức ăn, nước uống, thậm chí nghĩ mình bị bỏ rơi. Hành vi trở nên khó kiểm soát, không phù hợp hoàn cảnh. Đặc biệt, tình trạng mất ngủ gần như hoàn toàn kéo dài nhiều tháng đã khiến thể trạng suy kiệt, tâm lý ngày càng bất ổn. Theo gia đình, các triệu chứng này đã âm thầm diễn tiến suốt 6 tháng và ngày càng nặng hơn nhưng không được điều trị chuyên sâu.
Nhận định đây là trường hợp bệnh lý tâm thần phức tạp, các bác sĩ đã nhanh chóng tiến hành hội chẩn liên chuyên khoa. BSCKI Nguyễn Cần Chung - Khoa Khám bệnh, BVĐK Ba Vì cho biết: "Người bệnh vào viện trong tình trạng có bệnh lý loạn thần, cho rằng mình bị người khác đầu độc và rối loạn hành vi, mất ngủ nghiêm trọng. Chúng tôi đã tiến hành hội chẩn cùng các bác sĩ khoa Nội, khoa Y học cổ truyền và thống nhất chẩn đoán người bệnh mắc rối loạn loạn thần trên nền bệnh Alzheimer khởi phát sớm. Sau đó, người bệnh đã được điều trị bằng các thuốc chống loạn thần thế hệ 2 và các thuốc tăng cường dinh dưỡng não. Sau 3 ngày điều trị, chúng tôi nhận thấy người bệnh ăn ngủ được, không còn tình trạng rối loạn tâm thần và hành vi nữa."
"Với những người bệnh như trường hợp trên, BVĐK Ba Vì đã có đầy đủ trang thiết bị, nguồn nhân lực để điều trị bệnh lý như mất ngủ, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, rối loạn lo âu hay nghiện rượu, nghiện chất. Trước đây, chúng tôi phải chuyển lên bệnh viện trung tâm Hà Nội thì nay bệnh viện đã có thể hoàn toàn điều trị các bệnh lý này." - bác sĩ Chung nhấn mạnh
Người nhà của bệnh nhân Nguyễn Thị H. chia sẻ: "Trước khi vào viện, mẹ tôi đã trải qua quá trình điều trị đột quỵ. Sau khi về nhà, mẹ tôi có những biến chứng của bệnh đột quỵ liên quan đến nhận thức. Gia đình đã đưa bà đến BVĐK Ba Vì. Nhờ sự quan tâm, chăm sóc, điều trị của các y bác sĩ, gia đình hoàn toàn tin tưởng vào phác đồ điều trị của bệnh viện. Đến nay, gia đình cảm nhận rõ tình trạng bệnh của mẹ thuyên giảm rất nhiều. Bà tỉnh táo, ăn uống ngủ nghỉ trở lại bình thường, giảm hoàn toàn lo lắng, sợ hãi và có hành vi phù hợp, ổn định tâm lý. Tôi rất vui vì ngay tại nơi mình ở có thể chữa trị cho người dân mà không cần chuyển tuyến."
Rối loạn tâm thần ở người cao tuổi, đặc biệt liên quan đến sa sút trí tuệ, Alzheimer, thường khởi phát âm thầm với những dấu hiệu dễ bị bỏ qua. Các biểu hiện cần đặc biệt lưu ý bao gồm: thay đổi tính cách đột ngột, nghi ngờ vô căn cứ, rối loạn giấc ngủ kéo dài, giảm khả năng ghi nhớ, nói lộn xộn, hoặc hành vi bất thường không phù hợp hoàn cảnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, gia đình tuyệt đối không nên tự ý điều trị hoặc trì hoãn, mà cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá toàn diện.
Bên cạnh phác đồ điều trị của bác sĩ, một yếu tố quan trọng không kém là vai trò của gia đình trong chăm sóc người bệnh. Người thân cần tạo môi trường sống ổn định, hạn chế kích thích gây stress, duy trì thói quen sinh hoạt đều đặn, đồng thời kiên nhẫn, tránh tranh cãi với các hoang tưởng của người bệnh. Sự đồng hành đúng cách sẽ góp phần rút ngắn thời gian điều trị và giảm nguy cơ tái phát.
Thực tế từ ca bệnh trên cho thấy, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng ngay tại tuyến cơ sở, nhiều rối loạn tâm thần hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả mà không cần chuyển tuyến trên. Điều này không chỉ giúp giảm tải cho các bệnh viện trung ương mà còn tiết kiệm chi phí, thời gian, đồng thời tạo điều kiện cho người bệnh được điều trị gần gia đình.
Rối loạn tâm thần ở người cao tuổi không phải là quy luật tất yếu của tuổi già, mà là bệnh lý cần được phát hiện và điều trị như bất kỳ bệnh lý nào khác. Mỗi sự thay đổi nhỏ về hành vi, giấc ngủ hay cảm xúc đều có thể là tín hiệu cảnh báo sớm. Việc chủ động thăm khám, lắng nghe và quan tâm đúng cách chính là liều thuốc đầu tiên và quan trọng nhất. Đừng để sự chủ quan khiến người thân phải đối mặt với những biến chứng nặng nề có thể phòng tránh.
Thùy An