Dược sĩ CKII Ngô Thùy Linh, Trưởng khoa Dược, Bệnh viện đa khoa Mê Linh (tóc ngắn) luôn sát sao đẩy mạnh quản lý kháng sinh trong bệnh viện.
PV: Thưa Dược sĩ Ngô Thùy Linh, vì sao tình trạng tự ý dùng kháng sinh hiện nay lại được coi là một hiểm họa cấp bách đối với sức khỏe cộng đồng?
Dược sĩ CKII Ngô Thùy Linh: Theo quy định của Bộ Y tế, kháng sinh là thuốc kê đơn, được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ do đó bệnh nhân bắt buộc phải có đơn khi mua thuốc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy người dân vẫn dễ dàng mua được kháng sinh, kể cả những loại kháng sinh hạn chế sử dụng trong cộng đồng mà không cần đơn thuốc. Kháng thuốc xuất hiện và gia tăng chủ yếu do việc lạm dụng kháng sinh trong cộng đồng như việc người dân tự ý mua dùng thuốc kháng sinh mà không có đơn thuốc của bác sỹ và thói quen dùng thuốc không đúng liều, đủ liều và thời gian dùng thuốc không phù hợp. Ngoài ra, việc lây chéo do bệnh nhân nhiễm các vi khuẩn kháng thuốc khi nằm viện làm kéo dài thời gian điều trị, gia tăng chi phí điều trị vì phải dùng kháng sinh liều cao và phối hợp nhiều loại kháng sinh, tăng tác dụng phụ cũng như giảm cơ hội sống cho bệnh nhân...
Ngoài ra việc lạm dụng thuốc kháng sinh trong việc kê toa điều trị không chỉ tốn kém chi phí mà còn gây ra tác dụng phụ như loạn khuẩn đường ruột, gây tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa, nhờn thuốc, sốc thuốc, nguy hiểm hơn là tăng số loại vi khuẩn kháng thuốc. Một số chủng vi khuẩn hiện nay kháng hầu hết các loại kháng sinh thông thường, khiến điều trị khó khăn và tốn kém hơn.
Kháng kháng sinh được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo là 1 trong 10 mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe toàn cầu. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ kháng thuốc kháng sinh cao.
PV: Theo Dược sĩ, người dân thường mắc những sai lầm nào phổ biến nhất khi tự ý dùng kháng sinh?
Dược sĩ CKII Ngô Thùy Linh: Thuốc kháng sinh mang lại hiệu quả tích cực trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn nhưng nó vẫn có những tác dụng phụ như khi người bệnh dị ứng với loại kháng sinh đó, có thể sẽ bị nổi mề đay, ngứa hoặc nghiêm trọng hơn là người bệnh có thể bị sốc phản vệ dẫn đến tử vong.
Người dân hiện nay nhiều người chủ quan, khi có vấn đề về sức khỏe như chỉ có các biểu hiện như ho, sốt, đau họng, cảm cúm... lập tức tìm đến các quầy thuốc, nhà thuốc và tự ý mua kháng sinh vì nghĩ tác dụng thần kỳ của nó mà không cần thăm khám; thứ nữa tự ý dừng sử dụng kháng sinh ngay khi giảm triệu chứng nên không đủ liều dùng kháng sinh từ 5-7 ngày; thời gian, thời điểm dùng thuốc không đúng do quên và không ý thức việc đó là cần thiết và quan trọng; việc tự ý phối hợp kháng sinh cũng như dùng kháng sinh không đúng phổ tác dụng…. Tất cả những sai lầm phổ biến đó sẽ khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn, mà còn có cơ hội thích nghi, trở nên kháng thuốc và đặc biệt là các siêu vi khuẩn đa kháng thuốc.
Mỗi loại kháng sinh sẽ có phổ tác dụng và liều điều trị cơ bản. Tuy nhiên trong một số trường hợp người bệnh bị bệnh nặng như viêm phổi, nhiễm trùng huyết, viêm màng não, các vị trí thuốc khó ngấm vào tế bào xương, não... thì phải tăng liều lượng để đảm bảo gia tăng kết quả điều trị. Đối với những trường hợp mắc vi khuẩn kháng thuốc thì liều dùng cần tăng hơn nữa điều đó đồng nghĩa các tác dụng phụ sẽ tăng cao hơn nhiều; đôi khi thất bại trong điều trị thì nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng người bệnh là điều không bàn cãi.
Điển hình, vừa qua BVĐK Mê Linh cũng đã tiếp nhận trường hợp bệnh nhân nhập viện điều trị ở mức độ nặng có tiền sử tự ý dùng kháng sinh trước đó. Bệnh nhân tự ý sử dụng thuốc kháng sinh điều trị tại nhà 10 ngày nhưng không cải thiện, sau đó mới vào viện. Với bệnh nhân như thế, tình trạng bệnh rất nặng nề, phải thở máy, việc sử dụng kháng sinh rất khó khăn vì phải sử dụng kháng sinh mạnh. Trong quá trình điều trị, chúng tôi phải phối hợp 3 loại kháng sinh khác nhau thì tình trạng của bệnh nhân mới ổn định được. Tuy nhiên, bệnh nhân đó phải điều trị kéo dài mất 5-6 ngày mới có dấu hiệu tích cực của bệnh.
PV: Khoa Dược của Bệnh viện hiện triển khai những biện pháp gì để kiểm soát sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý trong bệnh viện, thưa bà?
Dược sĩ CKII Ngô Thùy Linh: Việc sử dụng kháng sinh cho bệnh nhân an toàn hợp lý luôn được bệnh viện trú trọng và thực hiện nghiêm túc. BVĐK Mê Linh đã thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh, các tổ giám sát sử dụng kháng sinh. Đặc biệt, chúng tôi triển khai quy định phê duyệt các kháng sinh cần quản lý, triển khai công tác dược lâm sàng, tăng cường công tác tập huấn về quản lý sử dụng kháng sinh, hướng dẫn sử dụng kháng sinh tại bệnh viện. Với vai trò thường trực cho hội đông thuốc điều trị, chúng tôi đã đề xuất thực hiện đưa các chương trình dự phòng kháng sinh trong phẫu thuật, kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện, xây dựng phác đồ điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, hướng dẫn sử dụng kháng sinh tại các khoa lâm sàng để cải thiện tình trạng kháng thuốc và nâng cao chất lượng điều trị hiệu quả tốt nhất cho bệnh nhân.
Bệnh viện đa khoa Mê Linh hướng tới mục tiêu sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý và hiệu quả hơn cho bệnh nhân.
Với những trường sử dụng nhiều loại kháng sinh cần hội chẩn, khoa Dược đã phối hợp với các khoa lâm sàng thực hiện hội chẩn liên chuyên khoa, hội chẩn giữa bác sĩ các chuyên ngành với dược lâm sàng, chuyên ngành vi sinh, xét nghiệm để đưa ra các ý kiến, hướng điều trị tích cực và phù hợp nhất đối với bệnh nhân để vừa kiểm soát được tình trạng bệnh của bệnh nhân, kiểm soát được tình trạng kháng kháng sinh.
Gần đây, BVĐK Mê Linh đã tổ chức buổi sinh hoạt khoa học với chủ đề: "Dược lâm sàng trong quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện". Buổi sinh hoạt có sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực dược lâm sàng và y học, với mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng kháng sinh trong bệnh viện. Khoa Dược cũng đã trình bày báo cáo "Tổng quan về sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện đa khoa Mê Linh năm 2024" để mang đến cái nhìn tổng quan về thực trạng sử dụng kháng sinh tại bệnh viện góp phần nâng cao nhận thức về quản lý kháng sinh trong bệnh viện, hướng tới mục tiêu sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý và hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, các y, bác sĩ bệnh viện đều ý thức cao công tác phòng chống kháng thuốc, trong đó có phòng chống nhiễm khuẩn, tránh lây nhiễm chéo tại khoa, bệnh viện. Quá trình điều trị bệnh lý nhiễm trùng của bệnh nhân luôn được chú trọng phòng ngừa nguy cơ bệnh nhân lây nhiễm thêm các vi khuẩn khác tại bệnh viện. Các y, bác sĩ thường xuyên rửa tay trước và sau khi tiếp xúc với bệnh nhân/khu vực xung quanh bệnh nhân; nhân viên y tế hướng dẫn cho người nhà người bệnh thường xuyên vệ sinh tay trước và sau chăm sóc bệnh nhân để tránh lây lan; tất cả dụng cụ vô khuẩn được dùng riêng cho bệnh nhân, ống nghe, một số dụng cụ dùng lại cho bệnh nhân được khử khuẩn; vệ sinh hằng ngày giường bệnh, bề mặt phòng bệnh bằng chất sát khuẩn; tất cả rác thải y tế của người bệnh được xử lý đúng quy định; tại các khoa lâm sàng, việc sử dụng kháng sinh đã được bác sỹ thực hiện đảm bảo hợp lý, an toàn...
PV: Dược sĩ có khuyến cáo gì đến người dân để thay đổi thói quen sử dụng kháng sinh thế nào cho an toàn?
Dược sĩ CKII Ngô Thùy Linh: Người bệnh cần phải được bác sĩ khám, chẩn đoán và chỉ định sử dụng kháng sinh. Không nên tự ý đi mua thuốc, trong đó có kháng sinh để điều trị vì người bệnh sẽ không biết việc sử dụng kháng sinh đó có cần thiết hay không, liều lượng và thời gian sử dụng như thế nào cho đúng và đủ.
Người dân cần biết một số nguyên tắc cơ bản khi dùng kháng sinh như việc uống đúng thuốc, đúng liều, đúng khoảng cách thời gian và đủ số ngày sử dụng để đảm bảo cơ thể lúc nào cũng đủ lượng thuốc để chống chọi với vi khuẩn. Ví dụ như bác sĩ kê đơn dặn dò uống 2 lần/ngày thì khoảng cách mỗi lần uống thuốc là 12 giờ. Uống 3 lần/ngày, khoảng cách giờ là 8 giờ. Uống thuốc đủ số ngày bác sĩ ghi trong đơn (một liệu trình) thường là 5 đến 7 ngày và có thể lâu hơn do chỉ định một số trường hợp đặc biệt.
Khi có chỉ định của bác sĩ cần dùng thuốc đảm bảo 4 đúng: đúng thuốc, đúng liều, đúng cách, đúng thời gian; không bao giờ chia sẻ hoặc sử dụng thuốc kháng sinh dư thừa với người khác.
Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, sử dụng thuốc có trách nhiệm, tránh tâm lý chủ quan. Đồng thời, cần tăng cường phòng bệnh, vệ sinh cá nhân tốt, tiêm chủng đầy đủ để hạn chế nhiễm khuẩn. Khi có dấu hiệu bất thường như sốt cao, ho kéo dài, khó thở..., cần đi khám sớm để được chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời... góp phần giảm bớt nguy cơ phải dùng đến thuốc kháng sinh.
Xin trân trọng cảm ơn Dược sĩ!
Thắng Đạt