Không đau, không đỏ mắt, triệu chứng ban đầu của bệnh võng mạc đái tháo đường thường rất mờ nhạt. Một chút mỏi mắt, một vài đốm đen bay qua tầm nhìn hoặc đơn giản chỉ là thấy hình ảnh không còn rõ nét như trước.
Bác sĩ thăm khám cho người bệnh.
ThS. BS Nguyễn Quang Thành - Phó trưởng khoa Đáy mắt Giác mạc, Bệnh viện Mắt Hà Nội cho biết: "Hàng ngày thăm khám chúng tôi gặp rất nhiều bệnh nhân mắc đái tháo đường biến chứng lên mắt. Những bệnh nhân này đa phần đến rất muộn, đã có những biến chứng rất nặng nề. Những biến chứng này nếu không được điều trị đúng cách dẫn đến di chứng thị lực không hồi phục. Có hai biến chứng chính là võng mạc đái tháo đường tăng sinh gây tình trạng xuất huyết đáy mắt, bong võng mạc hình thành những mạch máu bất thường và gây phù hoàng điểm do đái tháo đường. Đây là hai biến chứng khiến thị lực không hồi phục."
Hiện nay, võng mạc đái tháo đường là một trong những nguyên nhân gây mù mắt ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động do thay đổi mô hình bệnh tật. Tỷ lệ mắc đái tháo đường ngày càng tăng, cũng như tuổi mắc đái tháo đường ngày càng trẻ hóa. Vì vậy làm biến chứng của đái tháo đường trong đó có võng mạc đái tháo đường ngày càng tăng. Mức độ trầm trọng của bệnh cũng nặng hơn do thời gian mắc bệnh kéo dài hơn.
TS.BS Đỗ Văn Hải - Phó Giám đốc Bệnh viện Mắt Hà Nội cho biết: "Đối với đái tháo đường tuýp hai khuyến cáo người bệnh nên khám mắt chuyên sâu ngay khi phát hiện bệnh. Sau đó, ít nhất một năm một lần khám chuyên sâu để phát hiện những tổn thương có thể xảy ra. Còn đối với đái tháo đường tuýp một, sau 5 năm cần kiểm tra chuyên sâu về mắt, sau đó tiếp tục thăm khám định kỳ. Còn khi đã có tổn thương võng mạc do đái tháo đường thì theo các giai đoạn, mức độ tổn thương nặng nhẹ mà các bác sĩ sẽ có lịch hẹn hoặc tư vấn cho người bệnh."
Tại Bệnh viện Mắt Hà Nội đang triển khai công tác sàng lọc cũng như phát hiện bệnh võng mạc đái tháo đường. Tất cả người bệnh mắc đái tháo đường đều được khám sàng lọc, soi đáy mắt bởi những bác sĩ chuyên khoa sâu về dịch kính võng mạc để phát hiện các tổn thương sớm. Đồng thời, được chẩn đoán xác định thông qua các trang thiết bị hiện đại như máy chụp đáy mắt màu, máy chụp cắt lớp võng mạc OCT, máy chụp mạch kính huyền quang. Đặc biệt, tại bệnh viện được trang bị hệ thống máy chụp cắt lớp OCT, hệ thống máy hiện đại có thể phát hiện được bệnh võng mạc đái tháo đường ở những giai đoạn rất sớm, tiềm ẩn, thậm chí chưa có biểu hiện lâm sàng đã có thể chẩn đoán và phát hiện. Điều này hỗ trợ rất tốt trong quá trình điều trị, tư vấn cho người bệnh, tránh trường hợp người bệnh xảy ra những biến chứng đáng tiếc. Bên cạnh đó, công tác phối hợp với khoa mắt, khoa nội tiết của các bệnh viện đa khoa hoặc trạm y tế cũng được chú trọng quan tâm. Thông qua các chương trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, các hoạt động thăm khám định kỳ với những trường hợp người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao.
Quy trình điều trị tại bệnh viện được xây dựng cá thể hóa cho từng người bệnh, kết hợp điều trị tại mắt và kiểm soát bệnh lý toàn thân. TS.BS Đỗ Văn Hải cho biết: "Bệnh viện thành lập riêng một kíp bác sĩ khám và vào lịch hẹn bệnh nhân, có danh sách bệnh nhân ngoại trú đến khám định kỳ hàng tháng hoặc 3 tháng/lần. Tại viện có đầy đủ các phương tiện điều trị như thuốc tiêm nội nhãn, hệ thống máy laser cao cấp để can thiệp những vấn đề của võng mạc tránh nguy cơ, biến chứng nặng hay phẫu thuật xử lý chuyên sâu."
Tùy mức độ tổn thương võng mạc, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau. Giai đoạn sớm, bệnh có thể được kiểm soát bằng cách tiêm thuốc nội nhãn, giúp ức chế hình thành mạch máu bất thường. Ở giai đoạn tiến triển, laser quang đông sẽ được áp dụng để làm teo các vùng võng mạc tổn thương. Trường hợp nặng hơn, bệnh nhân sẽ phải trải qua phẫu thuật cắt dịch kính nhằm loại bỏ xuất huyết, bong võng mạc, bảo tồn phần thị lực còn lại.
"Việc phát hiện sớm những biến chứng do đái tháo đường giúp người bệnh giảm thiểu chi phí điều trị, nâng cao chất lượng điều trị cũng như duy trì thị lực lâu dài. Thậm chí các bệnh nhân đến thăm khám sớm thì thị lực không ảnh hưởng nhiều." - ThS. BS Nguyễn Quang Thành nhấn mạnh.
Võng mạc đái tháo đường là biến chứng nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát, có thể điều trị và quan trọng nhất có thể phòng ngừa nếu người bệnh chủ động kiểm tra mắt định kỳ. Phát hiện sớm, điều trị kịp thời, kiểm soát toàn diện đường huyết và các yếu tố nguy cơ chính là cách bảo vệ ánh sáng cuộc đời cho hàng triệu bệnh nhân đái tháo đường.
Thùy Dung - Việt Nam