Béo phì tiềm ẩn nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch
Theo các nghiên cứu, béo phì có mối liên quan mật thiết với nhiều bệnh lý tim mạch nguy hiểm. Khi trọng lượng cơ thể tăng lên, tim buộc phải làm việc nhiều hơn để bơm máu nuôi dưỡng các cơ quan, lâu dài dẫn đến tình trạng phì đại cơ tim, suy giảm chức năng tim và nguy cơ suy tim.
Bên cạnh đó, các mô mỡ đặc biệt là mỡ nội tạng sản sinh ra nhiều chất gây viêm mạn tính, làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Béo phì cũng thường đi kèm với rối loạn lipid máu, làm tăng cholesterol xấu (LDL-C), giảm cholesterol tốt (HDL-C), từ đó gia tăng nguy cơ tắc nghẽn mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Những biến đổi này thường diễn ra âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh dễ chủ quan, chỉ phát hiện khi đã xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.
Thực tế cho thấy, người thừa cân, béo phì có nguy cơ cao mắc nhiều bệnh tim mạch như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim và đột quỵ. Đáng chú ý, các bệnh lý này đang có xu hướng trẻ hóa.
Theo các chuyên gia, sự gia tăng nhanh chóng của bệnh tim mạch ở người trẻ bắt nguồn từ lối sống và thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh. Việc tiêu thụ quá nhiều thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường như nước ngọt, trà sữa, cùng với lối sống tĩnh tại ngồi nhiều, ít vận động thể lực. Bên cạnh đó, áp lực công việc, học tập, căng thẳng kéo dài cũng là yếu tố thúc đẩy rối loạn chuyển hóa và tăng cân.
Theo điều tra của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố (CDC) Hà Nội, Hà Nội hiện là một trong những địa phương có tỷ lệ thừa cân, béo phì ở mức cao so với cả nước. Năm 2021, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở người trưởng thành là 19,2% thì đến năm 2025 tăng lên 43,2% (BMI ≥23). Đáng lưu ý, có tới trên 58% người dân có vòng eo lớn, một yếu tố nguy cơ cao đối với bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Những dấu hiệu cảnh báo sớm thường bị bỏ qua
Theo các bác sĩ dinh dưỡng, béo phì bắt đầu ảnh hưởng đến tim mạch từ rất sớm, song nhiều người lại dễ dàng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo ban đầu. Trong đó, phổ biến nhất là tình trạng vòng eo tăng nhanh. Với nam giới, vòng eo trên 90cm và nữ giới trên 80cm được xem là biểu hiện của béo bụng, dạng béo nguy hiểm nhất do liên quan trực tiếp đến mỡ nội tạng.
Bên cạnh đó, nhiều người xuất hiện tình trạng tiền tăng huyết áp với các chỉ số thường xuyên ở mức khoảng 130/85 mmHg nhưng chưa được quan tâm đúng mức. Một số dấu hiệu khác như khó thở khi gắng sức, hụt hơi khi leo cầu thang hoặc đi bộ nhanh, rối loạn giấc ngủ, ngủ ngáy to, hay mệt mỏi khi thức dậy cũng là những tín hiệu cảnh báo sớm tim mạch đã bị ảnh hưởng.
Các bác sĩ lưu ý dấu hiệu "gai đen" vùng da cổ, nách hoặc bẹn sẫm màu, sần sùi – là biểu hiện của tình trạng kháng insulin, thường gặp ở người béo phì. Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ cao mắc đái tháo đường type 2 và các biến chứng tim mạch nếu không được can thiệp kịp thời.
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến béo phì gia tăng chính là chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Nhiều người vẫn duy trì thói quen ăn mặn, thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối, món kho đậm vị và chấm thêm nhiều gia vị, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
Việc tiêu thụ quá nhiều đường đơn từ nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, đồ ăn vặt cũng góp phần làm dư thừa năng lượng và rối loạn chuyển hóa. Không ít người có tâm lý "sợ béo" nên bỏ bữa sáng nhưng lại ăn dồn vào bữa tối, thậm chí ăn khuya sau 20 giờ, khiến cơ thể dễ tích trữ mỡ thừa.
Ngoài ra, chế độ ăn thiếu chất xơ do lười ăn rau xanh và trái cây tươi cũng là sai lầm phổ biến. Thiếu chất xơ không chỉ ảnh hưởng đến tiêu hóa mà còn làm giảm khả năng kiểm soát cholesterol và đường huyết, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch.
Giải pháp kiểm soát cân nặng và bảo vệ tim mạch
Các bác sĩ khuyến cáo cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về dinh dưỡng, vận động và theo dõi sức khỏe để kiểm soát cân nặng và phòng ngừa hiệu quả các biến chứng tim mạch do béo phì.
Về dinh dưỡng, người dân cần tập thói quen ăn nhạt, giảm muối ngay từ khi nấu nướng và hạn chế chấm thêm. Đồng thời, cần hạn chế tối đa thực phẩm nhiều đường đơn như nước ngọt, trà sữa; giảm mỡ động vật, phủ tạng, thay thế bằng dầu thực vật lành mạnh như dầu ô liu, dầu hướng dương và mỡ cá giàu omega-3. Mỗi người nên đảm bảo ăn đủ khoảng 400g rau mỗi ngày, ăn đủ bữa, không ăn quá no và hạn chế ăn sau 20 giờ.
Song song với chế độ ăn hợp lý, việc duy trì vận động thể lực đóng vai trò then chốt. Các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các hoạt động thể dục như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe, bảo đảm tối thiểu 150 phút vận động mỗi tuần.
Bên cạnh đó, việc theo dõi sức khỏe định kỳ là hết sức cần thiết. Người dân nên chủ động kiểm soát chỉ số BMI ở mức 18,5 - 22,9 và vòng eo dưới 90cm đối với nam, dưới 80cm đối với nữ. Khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc rối loạn lipid máu, huyết áp và glucose máu ít nhất 6 tháng một lần, kể cả khi còn trẻ nhưng đã có thừa cân, béo phì.
Béo phì và bệnh tim mạch không còn là vấn đề của riêng cá nhân mà đã trở thành thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Việc thay đổi nhận thức, điều chỉnh lối sống và chủ động phòng ngừa ngay từ sớm chính là "chìa khóa" để ngăn chặn những hệ lụy lâu dài do béo phì gây ra.
Việc kiểm soát cân nặng không phải là mục tiêu ngắn hạn mà là quá trình bền bỉ, đòi hỏi sự kiên trì của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Chỉ khi béo phì được nhìn nhận đúng mức và hành động kịp thời, chúng ta mới có thể bảo vệ trái tim khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Duy Tuân