Bác sĩ thăm khám và tư vấn cho các em học sinh mắc các tật khúc xạ.
Trường hợp bé 13 tuổi là một ví dụ khi mắt có dấu hiệu nhìn kém, ảnh hưởng đến quá trình sinh hoạt và học tập, mẹ bé đã cho đến Bệnh viện Mắt Hà Nội thăm khám. Chị Đ.T.D (Thạch Thất, Hà Nội) - mẹ bé chia sẻ: "Thời gian gần đây, tôi thấy con có hiện tượng nhìn xa kém nên cho con đi khám. Trong quá trình thăm khám 2 mắt con đều bị nhược thị 4 độ. Nhìn xa kém và có hiện tượng lác mắt." Với trường hợp của bé trai 13 tuổi trên, qua thăm khám bác sĩ đánh giá bé bị viễn thị và nhược thị cả 2 mắt dẫn đến thị lực suy giảm.
Bác sĩ nội trú, ThS Lương Đại Dương, Bệnh viện Mắt Hà Nội cho biết: "Mắt được ví như hệ quang học trong cơ thể. Tật khúc xạ là một sự sai lệch trong hệ quang học này làm cho các hình ảnh được tạo ra không hội tụ trên bề mặt của võng mạc. Võng mạc là màng thần kinh của mắt từ đó gây nên tật khúc xạ. Hiện nay có 4 tật khúc xạ chính là cận thị, viễn thị, loạn thị và lão thị."
"Tình trạng mắc tật khúc xạ ở Hà Nội đặc biệt trong lứa tuổi học sinh, sinh viên tương đối cao. Ở Hà Nội, tỉ lệ trẻ em mắc tật khúc xạ rất cao. Tỉ lệ nghiên cứu gần đây lên tới 51%, trong đó 35 - 40% trẻ bị cận thị, 10 - 15% trẻ bị viễn thị hoặc loạn thị." – bác sĩ Lương Đại Dương chia sẻ
Theo bác sĩ nội trú, ThS Lê Phi Hoàng, Bệnh viện Mắt Hà Nội, nguyên nhân dẫn đến tật khúc xạ có nhiều nguyên nhân, tuy nhiên có hai nhóm nguyên nhân chính là các yếu tố di truyền và môi trường. Từ trước đến nay các yếu tố liên quan đến di truyền thường ít có sự thay đổi mà thay đổi mạnh mẽ ở các yếu tố môi trường. Cụ thể là những hoạt động nhìn gần không cần thiết ở trẻ nhỏ, ví dụ như trẻ đọc truyện; học bài, làm bài trong thời gian dài, hoặc sử dụng các thiết bị điện tử trong môi trường không gian, ánh sáng chưa phù hợp đã làm gia tăng tình trạng phát sinh tật cận thị. Ngoài ra, tình trạng đô thị hóa nhanh như hiện nay dẫn đến trẻ ngày càng có ít không gian ngoài trời để vui chơi, thường ở trong nhà cũng là yếu tố khiến tật cận thị phát sinh và gia tăng nhiều hơn. Và cũng là nguyên nhân giải thích vì sao trẻ em ở thành phố dễ bị cận thị hơn ở vùng nông thôn.
"Tật cận thị hay tật khúc xạ nói chung ngoài việc khiến trẻ nhìn mờ thì còn có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng khác như nhược thị, lác và một số biến chứng liên quan đến võng mạc như thoái hóa võng mạc cận thị, bong võng mạc, tân mạch võng mạc do cận thị, tăng nguy cơ mắc bệnh Glôcôm. Đây là những bệnh về mắt rất nặng và hoàn toàn có thể gây mất thị lực không hồi phục. Với những bệnh nhân cận thị nặng trên 6 độ thì nguy cơ bị bong võng mạc do cận thị cũng tăng gấp 5 - 6 lần so với người bình thường." - bác sĩ Lê Phi Hoàng cho biết.
Để điều trị các tật khúc xạ, phương pháp đơn giản nhất là đeo các loại kính có chức năng điều chỉnh khúc xạ mà chúng ta thường gọi là kính cận, dùng cho trường hợp bị cận thị; kính viễn dùng cho người bị viễn thị... Tuy nhiên, sẽ rất bất tiện khi phải dùng kính lúc trời mưa, buổi tối hoặc chơi thể thao. Do đó, phẫu thuật chỉnh tật khúc xạ hiện là chủ đề được nhiều người quan tâm.
Những tiến bộ y học ngày nay đã giúp những người bị cận thị loại bỏ được nhiều phiền toái trong cuộc sống. Giới khoa học chưa xác định được nguyên nhân chính xác dẫn đến cận thị. Tuy nhiên, có một số yếu tố nguy cơ làm gia tăng cận thị như thời gian nhìn gần quá nhiều trong không gian hẹp, hạn chế chơi ngoài trời, sử dụng các thiết bị điện tử…
Với trường hợp bé 13 tuổi bị viễn thị và nhược thị cả 2 mắt dẫn đến thị lực bị suy giảm, bác sĩ Bệnh viện Mắt Hà Nội đã tiến hành cho bé đeo kính, che mắt và các bài tập thị giác. Các bác sĩ khuyến cáo ngoài nhược thị, viễn thị còn có các tật khúc xạ khác nếu người bệnh không thăm khám và phát hiện sớm có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không có giải pháp điều trị kịp thời. Chính vì vậy, việc quản lý và điều trị tật khúc xạ là rất quan trọng và cần thiết. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào loại tật khúc xạ, mức độ nặng và độ tuổi của người bệnh.
Hiện có nhiều phương pháp điều trị tật khúc xạ như đeo kính, đây là phương pháp phổ biến và đơn giản nhất, giúp điều chỉnh ánh sáng hội tụ đúng trên võng mạc. Kính có thể là kính gọng hoặc kính áp tròng. Kính áp tròng có thể là kính áp tròng mềm hoặc cứng, mang lại tính thẩm mỹ cao hơn và có thể sử dụng để kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em. Bên cạnh đó, có phương pháp phẫu thuật khúc xạ. Các phương pháp phẫu thuật như LASIK, SMILE hoặc Phakic ICL sử dụng laser để thay đổi độ cong của giác mạc, giúp ánh sáng hội tụ đúng.
Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào loại tật khúc xạ, mức độ nặng và độ tuổi của người bệnh.
Bác sĩ Lê Phi Hoàng cho biết: "Hiện nay có rất nhiều phương pháp điều trị cũng như kiểm soát cận thị khác nhau. Theo khuyến cáo tất cả trẻ em bị cận thị đều cần có một chương trình để theo dõi cũng như kiểm soát tiến triển của tật cận thị này. Trong các phương pháp đơn giản nhất là điều chỉnh chế độ nhìn của mắt, tăng thời gian trẻ em được vui chơi giải trí ngoài trời. Ngoài ra, có những biện pháp chuyên sâu hơn như dùng những loại kính đặc biệt hay sử dụng thuốc tra hạn chế tăng độ vào ban đêm hay kính áp tròng cứng ban đêm. Tuy nhiên, việc áp dụng những phương pháp này còn phụ thuộc vào lứa tuổi cụ thể của trẻ, phụ thuộc vào độ cận cũng như phụ thuộc vào tốc độ tăng độ cận của trẻ và mức độ phù hợp của bản thân trẻ với phương pháp đó. Có những bạn có thể tra thuốc được nhưng cũng có những bạn không thể tra thuốc, có những bạn đeo được kính áp tròng ban đêm nhưng có những bạn phối hợp rất kém. Ngoài ra, một số phương pháp cũng cần có sức khỏe đôi mắt tốt như không bị các bệnh viêm kết mạc, những bệnh lý trên bề mặt nhãn cầu thì mới có thể sử dụng được những phương pháp kiểm soát cận thị chuyên sâu như đeo kính áp tròng Ortho-K…"
Để hạn chế mắc các tật khúc xạ, các bác sĩ Bệnh viện Mắt Hà Nội khuyến cáo: Người dân nên học tập và làm việc trong môi trường đủ ánh sáng, tránh đọc sách, xem tivi, sử dụng thiết bị điện tử trong điều kiện thiếu sáng. Giữ khoảng cách phù hợp khi đọc sách, viết, sử dụng máy tính (30 - 40cm với người lớn, 25cm với trẻ em). Ngồi học đúng tư thế, lưng thẳng, hai chân thoải mái, không cúi gằm mặt xuống bàn. Áp dụng quy tắc 20 – 20 - 20 (cứ sau 20 phút nhìn gần thì cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn ra xa 20 feet khoảng 6m). Tránh nhìn gần liên tục quá 2 giờ, cần có thời gian nghỉ giải lao và hoạt động ngoài trời. Bên cạnh đó, bổ sung đầy đủ các loại vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin A, thông qua chế độ ăn đa dạng, giàu rau xanh, trái cây, sữa và các sản phẩm từ sữa. Khám mắt định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm và điều trị kịp thời các tật khúc xạ. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về thị lực, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
Đồng thời, tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, viết bài, đăng tải thông tin trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội để cung cấp kiến thức về tật khúc xạ, nguyên nhân, cách phòng tránh và tầm quan trọng của việc khám mắt định kỳ. Xây dựng các chương trình truyền thông phù hợp với lứa tuổi, sử dụng hình ảnh, video sinh động, dễ hiểu để thu hút sự chú ý. Tạo điều kiện thuận lợi cho việc khám mắt. Hợp tác với các trường học để tổ chức khám mắt miễn phí hoặc giá rẻ cho học sinh, sinh viên…
Bác sĩ Lê Phi Hoàng cho biết: "Việc theo dõi và tầm soát, sàng lọc tật khúc xạ rất quan trọng. Theo khuyến cáo đối với lứa tuổi học đường ngay khi trẻ bước vào học lớp 1 là chúng ta đã cần phải khám sàng lọc để biết tình trạng sức khỏe đôi mắt, tật khúc xạ của trẻ rồi. Sau đó, khuyến cáo ít nhất một năm cần phải khám sàng lọc lại một lần nữa, tốt hơn nữa là 6 tháng khám kiểm tra một lần. Tuy nhiên, với những trường hợp trẻ đã phát hiện tật khúc xạ thì lịch khám sàng lọc có thể sẽ dày hơn theo mức độ tật khúc xạ mà trẻ mắc và theo mức độ tăng độ tật khúc xạ của trẻ thì bác sĩ có thể đề xuất những lịch khám sàng lọc dày hơn để kiểm soát tật khúc xạ tốt hơn."
Tật khúc xạ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực, công việc học tập mà còn là rào cản trong cuộc sống. Nếu không được phát hiện, điều trị sớm, cận thị có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.Vì vậy quản lý tật khúc xạ trên địa bàn Hà Nội là rất cần thiết và quan trọng.
"Việc nhân rộng mô hình chăm sóc mắt, khám sàng lọc, phát hiện và điều trị sớm các tật khúc xạ ở lứa tuổi học đường là vô cùng quan trọng. Các trường học nên tổ chức khám sàng lọc định kỳ cho trẻ để phát hiện ngay khi trẻ mới bị cận, tiền cận thị thì những trường hợp này khi phát hiện sớm và có các biện pháp can thiệp kịp thời hiệu quả kiểm soát cận thị về lâu dài sẽ rất tốt và hơn hẳn những bạn không được khám sàng lọc." – bác sĩ Lê Phi Hoàng nhấn mạnh.
Việt Nam