Thời tiết lạnh được xem là yếu tố nguy cơ rõ rệt khiến COPD dễ bùng phát các đợt cấp. Do phổi là cơ quan tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài, nên mọi biến đổi của không khí đều tác động tức thì đến đường thở. Khi không khí lạnh tràn vào, khả năng làm ấm, làm ẩm và bảo vệ của niêm mạc hô hấp bị suy giảm, đồng thời sức đề kháng tại chỗ cũng yếu đi, đặc biệt ở người cao tuổi và những người có bệnh nền, làm tăng nguy cơ bệnh trở nặng.
Theo BS.CKII Đoàn Thị Anh Đào - Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Thanh Nhàn, COPD được đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn đường thở dai dẳng với các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm, khó thở. Bệnh có thể dự phòng và điều trị được, tuy nhiên các đợt cấp lại là yếu tố khiến chức năng phổi suy giảm nhanh chóng và làm tăng nguy cơ tử vong.
Vào mùa lạnh, nhiệt độ môi trường giảm, không khí khô khiến bụi mịn và các chất ô nhiễm như nitrogen dioxide (NO₂), sulphur dioxide (SO₂), ozone, khói thuốc lá dễ xâm nhập sâu vào đường hô hấp. Khi được hít vào phổi, các tác nhân này gây kích ứng, viêm, co thắt phế quản, làm tắc nghẽn đường thở và khởi phát đợt cấp COPD.
BS.CKII Đoàn Thị Anh Đào khám cho người bệnh.
Bên cạnh đó, thời tiết lạnh còn làm mạch máu co lại, sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho vi rút cúm, á cúm, vi rút hợp bào hô hấp và các vi khuẩn đường hô hấp phát triển. Đây là nguyên nhân chiếm tới 70–80% các đợt cấp COPD trong mùa đông – xuân.
Thực tế điều trị cho thấy, không ít bệnh nhân COPD chỉ đến bệnh viện khi tình trạng đã trở nặng, do nhầm lẫn triệu chứng đợt cấp với các bệnh hô hấp thông thường hoặc tự ý điều trị tại nhà.
Mỗi đợt cấp COPD không chỉ khiến người bệnh phải nhập viện, chi phí điều trị tăng cao mà còn để lại hậu quả kéo dài. Sau một đợt cấp nặng, chức năng hô hấp có thể suy giảm trong nhiều tháng, thậm chí tới một năm. Nguy cơ biến chứng tim mạch, tái nhập viện và tử vong trong năm tiếp theo cũng gia tăng rõ rệt.
Đáng lo ngại, các đợt cấp thường có xu hướng xuất hiện sớm hơn và nặng hơn nếu người bệnh không được quản lý, điều trị đúng cách ngay từ đầu.
Theo BS.CKII Đoàn Thị Anh Đào, người bệnh COPD cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các dấu hiệu nặng lên so với ngày thường như: ho tăng, khó thở nhiều hơn, thở nhanh, khạc đờm tăng hoặc đờm chuyển sang màu vàng xanh, đờm mủ. Một số trường hợp có thể kèm sốt, chảy mũi, đau rát họng, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ.
Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu suy hô hấp cấp như tím môi, đầu chi, nói ngắt quãng, co kéo cơ hô hấp phụ, vã mồ hôi, rối loạn ý thức. Đây là những tình huống cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức, không tự ý điều trị tại nhà.
BS.CKII Đoàn Thị Anh Đào khuyến cáo, đợt cấp COPD hoàn toàn có thể dự phòng nếu người bệnh tuân thủ điều trị và chăm sóc đúng cách. Việc dùng thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài đúng liều, đúng kỹ thuật, tái khám định kỳ và không tự ý ngưng thuốc là nguyên tắc quan trọng hàng đầu.
Tiêm phòng đầy đủ các vắc xin phòng cúm hằng năm, vắc xin phế cầu và các vắc xin cần thiết khác giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp – nguyên nhân chính gây đợt cấp.
Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh cần giữ ấm vùng cổ, ngực, vệ sinh mũi họng thường xuyên, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, bụi bẩn và ô nhiễm không khí.
Người bệnh COPD cần duy trì lối sống lành mạnh. Tập luyện thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe với cường độ phù hợp từ 30 - 60 phút mỗi ngày giúp cải thiện sức bền và chức năng hô hấp. Với bệnh nhân nặng, các bài tập thở sâu, thở chúm môi có thể hỗ trợ đáng kể trong việc giảm cảm giác khó thở. Chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò không nhỏ, người bệnh nên ăn thức ăn mềm, ấm, dễ tiêu hóa, đảm bảo đủ năng lượng và chất dinh dưỡng, bổ sung rau xanh, hoa quả và đủ nước để làm loãng đờm.
Lê Hòa