Giảm thiểu các hành vi nguy cơ, phòng ngừa ung thư

Ung thư là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn thế giới với khoảng 20 triệu ca mới mắc và gần 10 triệu người tử vong hằng năm. Xu hướng này sẽ ngày càng tăng lên trong nhiều năm tiếp theo, dự báo đến năm 2040, số ca mắc mới hàng năm có thể lên đến hơn 30 triệu nếu không có các biện pháp phòng chống kịp thời. Tại Việt Nam, tình hình ung thư cũng trở nên đáng lo ngại qua mỗi năm với 180.480 ca mắc mới và 120.184 ca tử vong do ung thư trong năm 2022. Tổ chức Y tế thế giới dự kiến, đến năm 2040, số ca mắc mới ung thư tại Việt Nam tăng khoảng 59,4%, số ca tử vong do ung thư tăng khoảng 70,3%.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, mặc dù tỷ suất mắc ung thư mới của Việt Nam không nằm trong nhóm cao nhất thế giới nhưng tỷ lệ tử vong vẫn ở mức đáng lo ngại, phản ánh thực trạng nhiều bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn, làm giảm hiệu quả điều trị.

Theo số liệu điều tra toàn quốc về gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam, 74,3% gánh nặng bệnh tật là do các bệnh không lây nhiễm, trong đó ung thư là một trong 10 nguyên nhân bệnh tật hàng đầu. Chi phí điều trị ung thư cũng là gánh nặng kinh tế lớn đối với toàn xã hội. Chi cho thuốc ung thư năm 2023 là 7.521 tỉ đồng, đứng hàng đầu trong tổng chi trả thuốc từ quỹ BHYT.

Với tỷ lệ mắc và tử vong cao, ung thư đang trở thành một gánh nặng lớn cho hệ thống y tế Việt Nam.

Lối sống và môi trường ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc ung thư

Lối sống thay đổi theo hướng bất lợi cũng góp phần làm tăng các ung thư thường gặp như vú, đại trực tràng, gan, tụy, phổi và thực quản. Thói quen hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ít vận động, cùng tình trạng thừa cân béo phì và chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, ít rau xanh khiến nguy cơ bệnh càng cao.

Bên cạnh đó, môi trường sống và điều kiện lao động tiếp tục là yếu tố rủi ro nổi bật. Ô nhiễm không khí và nguồn nước, tồn dư hóa chất nông nghiệp, cùng phơi nhiễm nghề nghiệp trong các ngành cơ khí, công nghiệp, dung môi hay kim loại nặng liên quan mật thiết đến ung thư phổi, gan, bàng quang, máu…

Dù y học đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong điều trị ung thư, các chuyên gia y tế khẳng định chẩn đoán sớm vẫn là yếu tố then chốt nhất giúp cải thiện tỷ lệ sống sót. Đặc biệt, việc nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ có thể cứu sống hàng triệu người mỗi năm.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, các dấu hiệu sớm của bệnh ung thư mà người dân không nên bỏ qua, đó là: vết loét trên cơ thể lâu lành; ho dai dẳng, khàn tiếng; ăn uống khó tiêu, khó nuốt; thay đổi thói quen đi vệ sinh; có khối u ở vú hay ở trên cơ thể; xuất hiện những nốt ruồi bị thay đổi về màu, hình ảnh, kích thước; sờ thấy ở cổ, nách, bẹn có những hạch to bất thường; ù tai, nghẹt mũi kéo dài; sụt cân dù không ăn kiêng, da xanh xao thiếu máu không rõ nguyên nhân; chảy máu hoặc tiết dịch bất thường ở đầu vú; chảy máu, dịch ra bất thường ở âm đạo. Khi cá nhân mình và người thân nhận thấy một trong các dấu hiệu trên, hãy đến cơ sở y tế để khám và tầm soát kịp thời. Tuy nhiên một vấn đề đáng lo ngại là thói quen tầm soát của người dân còn thấp, khiến nhiều bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng chi phí.

Gần 50% các ca ung thư có thể phòng tránh

Cùng với việc nhận biết các dấu hiệu của bệnh ung thư, các chuyên gia y tế cũng khẳng định, gần 50% các ca ung thư có thể phòng ngừa được thông qua các biện pháp đơn giản như không hút thuốc, ăn uống lành mạnh, tăng cường hoạt động thể lực và tiêm phòng viêm gan B, HPV.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư có thể phòng ngừa được trên toàn thế giới, chiếm 15% tổng số ca mắc mới. Đứng sau thuốc lá là các bệnh nhiễm trùng và việc tiêu thụ rượu bia.

Trên phạm vi toàn cầu, ba loại ung thư gồm ung thư phổi, dạ dày và cổ tử cung chiếm gần một nửa số ca có thể phòng ngừa ở cả hai giới. Ung thư phổi chủ yếu liên quan đến hút thuốc lá và ô nhiễm không khí, ung thư dạ dày phần lớn do nhiễm khuẩn Helicobacter pylori (HP), trong khi ung thư cổ tử cung hầu hết là do vi rút gây u nhú ở người (HPV) gây ra.

Để chủ động phòng chống bệnh ung thư, mỗi người cần thực hiện chế độ dinh dưỡng cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ. Việc nói không với thuốc lá (bao gồm cả thuốc lá điện tử), hạn chế rượu bia, duy trì vận động thể lực và đảm bảo ngủ đủ giấc là những hành động thiết thực để cơ thể phục hồi. Bên cạnh đó là thực hiện giảm ô nhiễm không khí trong và ngoài nhà; tránh tiếp xúc quá nhiều với nắng, sử dụng kem chống nắng để bảo vệ da. Ngành y tế cũng khuyến cáo các bà mẹ cho con bú để giảm nguy cơ ung thư ở mẹ và cho trẻ tiêm vắc xin phòng viêm gan B và ung thư cổ tử cung sớm. Đặc biệt, khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư sớm vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để phát hiện bệnh kịp thời và nâng cao chất lượng điều trị.