Ma túy đá ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất cũng như hủy hoại nặng nề đến sức khỏe tâm thần. (Ảnh minh họa)
Trên thế giới, ước tính có khoảng 26 triệu người sử dụng Methamphetamin và MDMA, chiếm khoảng 0,6% dân số trong độ tuổi 15 đến 64. Đáng lo ngại, nhóm tuổi sử dụng cao nhất là từ 20 đến 24 tuổi, tiếp theo là nhóm dưới 19 tuổi. Độ tuổi bắt đầu sử dụng trung bình chỉ khoảng 20 tuổi, lứa tuổi đang học tập, lao động và xây dựng tương lai. Điều này cho thấy ma túy đá đang xâm nhập sâu vào giới trẻ, đe dọa trực tiếp chất lượng nguồn nhân lực và sự ổn định xã hội.
Vậy ma túy đá tác động lên cơ thể như thế nào? Theo BSCKII Nguyễn Tiến Mạnh - Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Mỹ Đức, sau khi sử dụng bằng nhiều cách khác nhau như uống, hút, hít hoặc tiêm, ma túy đá nhanh chóng đi vào máu và não. Do dễ tan trong mỡ, chất này dễ dàng vượt qua hàng rào máu não và phân bố rộng khắp cơ thể. Ma túy đá kích thích mạnh hệ thần kinh trung ương, gây tim đập nhanh, huyết áp tăng hoặc giảm đột ngột; tăng thân nhiệt; mất cảm giác đói, mất mệt mỏi; tăng tỉnh táo, tăng hưng phấn, cảm giác khoan khoái giả tạo. Chính cảm giác hưng phấn mạnh và kéo dài này khiến người sử dụng rất dễ lặp lại hành vi và nhanh chóng rơi vào nghiện.
"Người sử dụng ma túy đá thường gặp chán ăn, sụt cân nhanh, suy kiệt cơ thể; mất ngủ kéo dài, kiệt sức; khô miệng, đau đầu, chóng mặt; run tay, đổ mồ hôi nhiều; đánh trống ngực, loạn nhịp tim. Nếu sử dụng liều cao hoặc kéo dài, hậu quả có thể rất nặng nề như co giật; nhồi máu cơ tim; tai biến mạch máu não; suy gan, suy thận. Đặc biệt, ngộ độc cấp ma túy đá có thể gây sốt rất cao, rối loạn đông máu, hôn mê và đột tử. Đã có trường hợp tử vong chỉ sau một lần sử dụng duy nhất" - BSCKII Nguyễn Tiến Mạnh nhấn mạnh.
Một trong những hậu quả nguy hiểm nhất của ma túy đá là loạn thần, thường được gọi là "ngáo đá". Người sử dụng có thể nghe thấy tiếng nói đe dọa, ra lệnh; luôn nghĩ mình bị theo dõi, bị truy hại; trở nên kích động, hung hãn, mất kiểm soát hành vi; có hành vi gây nguy hiểm cho người khác hoặc cho chính mình. Các biểu hiện này rất giống bệnh tâm thần phân liệt. Khoảng 20% người nghiện có triệu chứng hoang tưởng, ảo giác kéo dài nhiều tháng, kể cả sau khi đã ngừng sử dụng ma túy.
Ngoài loạn thần, ma túy đá còn gây lo âu kéo dài; các cơn hoảng sợ kịch phát; trầm cảm nặng; ý tưởng và hành vi tự sát; suy giảm trí nhớ, giảm khả năng suy nghĩ và ra quyết định; tăng nguy cơ mắc bệnh Parkinson khi sử dụng lâu dài.
BSCKII Nguyễn Tiến Mạnh cho biết, khi ngừng sử dụng ma túy đá đột ngột, khoảng 90% người sử dụng xuất hiện hội chứng cai với các biểu hiện mệt mỏi rã rời; trầm cảm, buồn chán kéo dài; rối loạn giấc ngủ (mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều); kích động tâm thần; tăng thèm ăn; có những giấc mơ sinh động, khó chịu. Trạng thái trầm cảm sau cai có thể kéo dài nhiều tháng đến một năm, khiến người nghiện rất dễ quay lại sử dụng, tạo thành vòng xoáy nghiện - cai - tái nghiện.
Methamphetamin và MDMA thường được phát hiện bằng cách xét nghiệm nước tiểu, mồ hôi, nước bọt bằng các que thử (test nhanh). Các xét nghiệm này có độ nhạy cao nhưng chỉ định tính (xác định có dùng Methamphetamin và MDMA hay không) chứ không định lượng được (liều dùng, thời gian dùng). Test nước tiểu thường chỉ dương tính trong vòng 48 giờ sau khi sử dụng Methamphetamin và MDMA lần cuối.
Xét nghiệm tìm các chất này trong huyết tương và huyết thanh được áp dụng trong trường hợp bệnh nhân bị ngộ độc phải vào viện điều trị. Xét nghiệm tìm Methamphetamin và MDMA trong máu áp dụng cả với giám định pháp y các trường hợp tai nạn giao thông, hành vi bạo lực và các trường hợp đột tử. Test huyết tương cho kết quả dương tính trong vòng 72 giờ, sau khi sử dụng Methamphetamin và MDMA lần cuối.
Bác sĩ Mạnh chia sẻ, để cắt cơn, người bệnh cần được điều trị nội trú tại các khoa tâm thần để đảm bảo ngừng sử dụng tuyệt đối Methamphetamin và MDMA và đảm bảo quá trình điều trị diễn ra đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Để điều trị củng cố cần duy trì trong tối thiểu 6 năm.
Ma túy đá không chỉ hủy hoại người sử dụng mà còn gây gia tăng tai nạn giao thông; bạo lực, hành vi phạm pháp; lây nhiễm HIV, viêm gan do dùng chung bơm kim tiêm; gia đình tan vỡ, mất khả năng lao động và là gánh nặng cho xã hội và hệ thống y tế. Do đó, các bác sĩ Bệnh viện Tâm thần Mỹ Đức khuyến cáo: đối với cá nhân, tuyệt đối không thử ma túy đá dưới bất kỳ hình thức nào, dù chỉ một lần; nhận thức rõ rằng cảm giác hưng phấn do ma túy đá chỉ là tạm thời, nhưng hậu quả có thể suốt đời; tránh xa môi trường, bạn bè có nguy cơ sử dụng ma túy đá; rèn luyện lối sống lành mạnh, tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao.
Đối với gia đình, cần quan tâm, lắng nghe, giáo dục con em về tác hại của ma túy đá; phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như mất ngủ, thay đổi hành vi, sụt cân nhanh, chi tiêu không rõ lý do; phối hợp với cơ sở y tế và chính quyền khi phát hiện nguy cơ.
Đối với nhà trường, tăng cường giáo dục phòng chống ma túy đá cho học sinh, sinh viên; trang bị kỹ năng sống, kỹ năng từ chối ma túy đá; phát hiện sớm và hỗ trợ kịp thời học sinh có nguy cơ.
Đối với cộng đồng và xã hội, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tác hại của ma túy đá; phát hiện, quản lý và hỗ trợ điều trị người nghiện; xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, không ma túy.
Ma túy đá chỉ một lần thử cũng có thể dẫn đến nghiện; chỉ một liều cao cũng có thể cướp đi mạng sống, cho nên việc phòng chống ma túy đá là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và toàn xã hội, vì một cộng đồng an toàn, khỏe mạnh và phát triển bền vững.
Việt Nam