Thường gặp đau thần kinh tọa một bên, ở lứa tuổi lao động (30-50 tuổi). Mặc dù cơn đau liên quan đến đau thần kinh tọa có thể nghiêm trọng, nhưng hầu hết các trường hợp đều tự khỏi bằng các phương pháp điều trị không phẫu thuật trong một vài tuần. Đau thần kinh tọa có thể không nguy hiểm đến tính mạng nhưng làm suy yếu chi có thể dẫn đến tàn phế ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống vì vậy cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời.
Các nguyên nhân gây đau thần kinh tọa bao gồm nguyên nhân thông thường là đĩa đệm cột sống lồi ra và đè trực tiếp lên dây thần kinh tọa. Đĩa đệm có chức năng chính là giảm xóc, hấp thụ lực tác động lên cột sống, tăng tính linh hoạt cho cột sống khi vận động (uốn, xoay) và duy trì khoảng cách giữa các đốt sống, tạo không gian cho tủy sống và dây thần kinh. Các nguyên nhân khác bao gồm chấn thương, viêm khớp thoái hóa gây kích thích hoặc sưng dây thần kinh tọa, viêm đĩa đệm đốt sống, tổn thương thân đốt sống. Hiếm gặp hơn nữa là dây thần kinh tọa bị chèn bởi khối u, cơ, bị chảy máu trong, nhiễm trùng và biến chứng từ chấn thương như gãy xương chậu, chấn thương, mang thai…
Đau thần kinh tọa có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách.
Triệu chứng đau thần kinh tọa bao gồm đau dọc đường đi của dây thần kinh tọa, đau tại cột sống thắt lưng lan tới mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mắt cá ngoài và tận ở các ngón chân. Tùy vị trí tổn thương mà biểu hiện trên lâm sàng có khác nhau. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột hoặc đau âm ỉ, tăng lên khi người bệnh vận động quá sức, thay đổi tư thế, ho, hắt hơi. Một số người có thể kèm theo cảm giác tê nóng, đau rát bỏng hoặc kiến bò ở các khu vực bị đau.
Nguy cơ đau thần kinh tọa bao gồm tuổi tác, những thay đổi liên quan đến tuổi ở cột sống, chẳng hạn như thoát vị đĩa đệm và gai xương, là nguyên nhân phổ biến nhất của đau thần kinh tọa. Béo phì tăng căng thẳng cho cột sống, trọng lượng cơ thể dư thừa có thể góp phần vào những thay đổi cột sống gây ra đau thần kinh tọa. Những người ngồi trong thời gian dài hoặc có lối sống ít vận động có nhiều khả năng mắc bệnh đau thần kinh tọa hơn những người năng động. Bệnh đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh.
Đau dây thần kinh tọa không chỉ gây ảnh hưởng về mặt thể chất mà còn tác động lớn đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Những cơn đau kéo dài có thể khiến người bệnh mất ngủ, mệt mỏi, lo lắng, giảm khả năng tập trung và hiệu suất lao động. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, đau thần kinh tọa có thể tiến triển thành mạn tính, làm hạn chế vận động lâu dài và thậm chí gây biến chứng yếu liệt chi dưới.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Thanh Nhàn, việc điều trị đau thần kinh tọa cần được cá thể hóa, tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Để giảm thiểu tác dụng phụ của các thuốc tây y, đồng thời nâng cao hiệu quả điều trị thì việc kết hợp với các phương pháp y học cổ truyền đã mang lại hiệu quả rất tốt cho người bệnh.
Y học cổ truyền không chỉ giúp giảm đau hiệu quả mà còn góp phần cải thiện sức khỏe toàn thân và hạn chế nguy cơ tái phát bệnh. Các bác sĩ khuyến cáo rằng khi xuất hiện các dấu hiệu đau thắt lưng lan xuống chân, tê bì hoặc yếu chi dưới, người bệnh không nên chủ quan hay tự ý điều trị tại nhà. Việc thăm khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, từ đó rút ngắn thời gian điều trị và phòng ngừa biến chứng. Bên cạnh đó, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, kết hợp nghỉ ngơi hợp lý, điều chỉnh tư thế sinh hoạt, tránh mang vác nặng và duy trì lối sống lành mạnh.
Kiểm soát tư thế đúng là một trong những cách phòng ngừa đau thần kinh tọa cơ bản và quan trọng nhất. Một số giải pháp cụ thể như sau: hạn chế tối đa ngồi xổm; không nên ngồi quá lâu, thỉnh thoảng nên đứng lên và đi lại; không mang vác đồ quá nặng trên vai để tránh gây áp lực lên cột sống; giải lao thường xuyên khi làm việc với máy tính. Bên cạnh đó, không nên hút thuốc lá. Nicotin trong thuốc lá có nguy cơ làm giảm lượng máu cơ thể cung cấp cho xương. Hệ lụy nghiêm trọng là làm suy yếu, gây căng thẳng cho cột sống và đĩa đệm, từ đó gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm, điển hình phải kể đến là chứng đau thần kinh tọa.
Thừa cân hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ đau thần kinh tọa. Những người gặp phải tình trạng này cũng có xu hướng hồi phục chậm hơn so với bình thường. Nguyên nhân là do trọng lượng tăng lên gây áp lực cho cột sống, dẫn đến thoát vị đĩa đệm. Vì vậy, việc giảm cân là một trong những biện pháp quan trọng để ngăn viêm và tổn thương cột sống.
Tập thể dục thường xuyên là một cách quan trọng để phòng bệnh đau thần kinh tọa. Các bài tập thể dục như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đạp xe, khiêu vũ, yoga… phù hợp cho người khỏe mạnh và cả người bệnh đã bị đau thần kinh tọa. Tuy nhiên, việc phòng tránh tổn thương xảy ra trong quá trình luyện tập cũng vô cùng quan trọng, nên tốt hơn hết là cần duy trì cường độ tập hợp lý.
Phòng tránh té ngã cũng là giải pháp cơ bản để hạn chế chấn thương cột sống và dây thần kinh, cụ thể luôn mang giày dép vừa vặn, đúng kích cỡ; giữ cho mọi lối đi, cầu thang trong nhà luôn ngăn nắp để tránh té ngã; trang bị đèn chiếu sáng đầy đủ, đặc biệt là khu vực cầu thang, phòng tắm, phòng của người già, trẻ nhỏ. Đồng thời, hạn chế ngồi quá lâu. Thời gian ngồi kéo dài sẽ gây áp lực lên đĩa đệm và dây chằng ở lưng dưới. Với công việc đòi hỏi phải ngồi nhiều, giải pháp tốt nhất là nên nghỉ giải lao thường xuyên, kết hợp đi lại, vận động nhẹ nhàng sau mỗi giờ.
Đau thần kinh tọa là bệnh lý hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Chủ động chăm sóc sức khỏe, lắng nghe cơ thể và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp chính là chìa khóa giúp người bệnh sớm trở lại cuộc sống sinh hoạt và lao động bình thường.
Kim Cương